Σαράντα τρία χρόνια συμπληρώνονται αυτόν το μήνα από εκείνη τη νύχτα που σημάδεψε βαθιά τη συλλογική μνήμη των Πηγαδιων και ολόκληρης της Καρπάθου. Ήταν λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 24ης Φεβρουαρίου 1983, όταν μια ισχυρή έκρηξη συγκλόνισε το κέντρο της πρωτεύουσας του νησιού. Άγνωστοι τοποθέτησαν εκρηκτικά στη δυτική πλευρά του παλαιού ναού της Ευαγγελίστριας, προκαλώντας σοβαρές ζημιές και καταρρεύσεις τμημάτων του ιστορικού κτηρίου.
Η πράξη αυτή δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό βίας, υπήρξε η κορύφωση μιας μακρόχρονης έντασης που είχε ρίζες δεκαετιών.
Ο ναός, λαβωμένος από τους σεισμούς και ιδίως από τον μεγάλο σεισμό και το τσουνάμι του 1948, είχε κριθεί επικίνδυνος και είχε κλείσει. Στη δεκαετία του 1970 η κατάσταση επιδεινώθηκε: σφραγισμένα παράθυρα, απαγόρευση λειτουργιών και μια εκκλησία που από τόπος λατρείας μετατράπηκε σε σιωπηλό ερείπιο στο κέντρο της πόλης.
Την ίδια στιγμή, οι αποφάσεις των αρμόδιων αρχών χαρακτήριζαν το κτήριο διατηρητέο μνημείο, απαγορεύοντας την κατεδάφισή του. Η τοπική κοινωνία διχάστηκε. Άλλοι ζητούσαν την κατεδάφιση και την ανέγερση μεγαλύτερου ναού που θα εξυπηρετούσε τις αυξανόμενες ανάγκες των πιστών, ενώ άλλοι επέμεναν στη διατήρηση του παλιού κτηρίου, ως φορέα ιστορίας και μνήμης.
Η ανατίναξη ήρθε να διακόψει βίαια αυτή τη στασιμότητα. Ο αθηναϊκός Τύπος της εποχής έκανε λόγο για χρήση δυναμίτη, ενώ οι έρευνες δεν κατέληξαν ποτέ σε σαφή συμπεράσματα για τους δράστες. Στα δημοσιεύματα γινόταν λόγος για «αυτοδικία», για ένταση και για ένα ζήτημα που ταλάνιζε για χρόνια την τοπική κοινωνία. Η έκρηξη προκάλεσε φόβο, οργή, αλλά και μια αίσθηση ότι το πρόβλημα, έστω και με τραγικό τρόπο, οδηγούνταν πλέον σε λύση.
Για να κατανοηθεί όμως το βάθος του γεγονότος, πρέπει να ανατρέξει κανείς στην ίδια την ιστορία της Βαγγελίστρας. Ο μικρός βυζαντινού ρυθμού ναός χτίστηκε τον 19ο αιώνα, όταν τα Πηγάδια ήταν ακόμη ένα μικρό ψαροχώρι περίπου εκατό κατοίκων, που είχαν μετακινηθεί κυρίως από το Απέρι. Η ανέγερσή του συνδέεται με την ανάπτυξη του λιμανιού και με την πίστη των πρώτων Πηγαδιωτών, ενώ σημαντική υπήρξε η συμβολή του καπετάνιου και πλοιοκτήτη Γιάννη Καράβια, ο οποίος δώρισε ακόμη και την κεντρική εικόνα της Παναγίας, φερμένη από την Οδησσό.
Στις αρχές του 20ού αιώνα η εκκλησία επεκτάθηκε, ενώ για ένα διάστημα στον χώρο της στεγάστηκε και το πρώτο δημοτικό σχολείο των Πηγαδιών. Για περίπου οκτώ δεκαετίες αποτέλεσε την καρδιά της πρωτεύουσας, τόπο λατρείας, κοινωνικής συνοχής και ιστορικών στιγμών, όπως οι πρώτοι εορτασμοί μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα.
Οι αλλεπάλληλοι σεισμοί, όμως, άφησαν βαθιά σημάδια. Από το 1948 και έπειτα το κτήριο κρίθηκε επανειλημμένα επικίνδυνο, ενώ πρόχειρες ενισχύσεις με σίδερα και «μπαλώματα» απλώς παρέτειναν τη λειτουργία του. Όταν τελικά έκλεισε οριστικά, η εκκλησία έμεινε για χρόνια σιωπηλή, σύμβολο εγκατάλειψης αλλά και αντιπαράθεσης.
Η νύχτα της ανατίναξης, όσο τραγική κι αν υπήρξε, λειτούργησε ως καταλύτης εξελίξεων. Λίγους μήνες αργότερα, το 1983, έφθασε στο νησί ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος, ο οποίος ανέλαβε το δύσκολο έργο της ανοικοδόμησης. Με επιμονή εξασφαλίστηκαν άδειες, συγκεντρώθηκαν πόροι και ενεργοποιήθηκε η καρπαθιακή διασπορά, ιδίως η παροικία της Αμερικής.
Στις 13 Φεβρουαρίου 1984 το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο αποφάσισε τον αποχαρακτηρισμό του παλαιού κτηρίου, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανοικοδόμηση. Τα θεμέλια του νέου ναού τέθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και το έργο ολοκληρώθηκε με εθελοντική προσφορά και βαθιά πίστη. Τα εγκαίνια της νέας Βαγγελίστρας πραγματοποιήθηκαν με μεγαλοπρέπεια στις 17 Ιουλίου 1991, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για την πόλη.
Σήμερα, τέσσερις δεκαετίες μετά, η μνήμη της ανατίναξης δεν λειτουργεί μόνο ως τραύμα αλλά και ως υπενθύμιση της δύναμης μιας μικρής κοινωνίας που δοκιμάστηκε από διχασμούς, σεισμούς και ιστορικές συγκυρίες. Η Βαγγελίστρα δεν είναι απλώς ένας ναός στο κέντρο των Πηγαδιών, πάνω από τη θάλασσα· είναι ένα ζωντανό σύμβολο πίστης, επιμονής και συλλογικής αναγέννησης.
Και ίσως γι’ αυτό, 43 χρόνια μετά την έκρηξη που την πλήγωσε, η ιστορία της δεν θυμίζει μόνο καταστροφή. Θυμίζει κυρίως τη μετάβαση από το ερείπιο στην αναγέννηση και από τη διχόνοια στην κοινή προσπάθεια, που τελικά ξαναέδωσε στην πρωτεύουσα της Καρπάθου τον ναό που για γενιές αποτέλεσε την ψυχή της.
Σήμερα ο άοκνος εφημέριος Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Μαναρουλας, με τη βοήθεια των πιστών, έχει προχωρήσει σε σπουδαία ανακαίνιση του ναού.
15.2.2026
Καρπαθιακα Νέα
