Από τα παραμύθια της καρπαθιακής ντοπιολαλιάς στις σκηνές του Παρισιού, της Βενετίας, του Groningen και του Εδιμβούργου. Η Ρίτα Λυτού ταξιδεύει με το θέατρο του Mario Banushi και γράφει τη δική της διαδρομή στις διεθνείς σκηνές.
Μπορεί να έφυγε από την Κάρπαθο πριν από πολλά χρόνια, όμως η Κάρπαθος δεν ξέφυγε ποτέ από τη Ρίτα Λυτού.
Η Καρπαθιά ηθοποιός, που μεγάλωσε στο νησί και από νωρίς αναζήτησε στον χορό και στο θέατρο έναν διαφορετικό δρόμο έκφρασης, βρίσκεται σήμερα σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες διεθνείς θεατρικές διαδρομές της ελληνικής σκηνής. Συνεργάζεται με τον Mario Banushi και ταξιδεύει από χώρα σε χώρα, συμμετέχοντας σε παραστάσεις που παρουσιάζονται σε σημαντικά ευρωπαϊκά φεστιβάλ και θέατρα.
Η φετινή διαδρομή έχει ήδη περάσει από το Παρίσι. Το «Goodbye, Lindita», η παράσταση του Mario Banushi που δημιουργήθηκε το 2023 στο Εθνικό Θέατρο, παρουσιάστηκε από τις 28 Μαρτίου έως τις 5 Απριλίου 2026 στο Odéon – Théâtre de l’Europe, με τη Ρίτα Λυτού ανάμεσα στους ερμηνευτές. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο, σχεδόν άφωνο θέατρο εικόνων, όπου η απώλεια, το πένθος και οι οικογενειακές μνήμες μετατρέπονται σε τελετουργία.
Και από το Παρίσι, η διαδρομή συνεχίστηκε στη Biennale της Βενετίας, έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς των παραστατικών τεχνών. Το έργο του Banushi βρέθηκε εκεί στο επίκεντρο του φετινού θεατρικού προγράμματος, σε μια περίοδο κατά την οποία ο δημιουργός έχει πλέον καθιερωθεί ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες νέες φωνές του ευρωπαϊκού θεάτρου.
Τώρα η Ρίτα Λυτού ταξιδεύει για το Groningen της Ολλανδίας, όπου παρουσιάζεται το «Ragada» στο Noorderzon Festival. Το έργο υπήρξε ουσιαστικά η αφετηρία της θεατρικής πορείας του Banushi: ξεκίνησε το 2022 σε ένα σπίτι στην Αθήνα, όταν κανένα θέατρο δεν ήταν διατεθειμένο να δώσει χώρο στον τότε άγνωστο δημιουργό. Η παράσταση όμως άλλαξε τα δεδομένα και άνοιξε τον δρόμο για όσα ακολούθησαν.
Και η διαδρομή δεν σταματά εκεί.
Στις 26–29 Αυγούστου, η Ρίτα Λυτού θα βρίσκεται στο Διεθνές Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, συμμετέχοντας στο «Taverna Miresia – Mario, Bella, Anastasia». Η παράσταση, παραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, μεταφέρει στη σκηνή τις οικογενειακές μνήμες του Banushi, μέσα από ένα θέατρο χωρίς λόγια, όπου η εικόνα, το σώμα, η μουσική και η σιωπή αφηγούνται μια ιστορία για την απώλεια και τη μνήμη. Η Ρίτα Λυτού είναι ανάμεσα στους βασικούς ερμηνευτές της παράστασης.
Ίσως όμως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στην ιστορία της Ρίτας Λυτού να βρίσκεται ακριβώς στην αφετηρία της.
Η ίδια μεγάλωσε στην Κάρπαθο και σπούδασε στη Σχολή Σκηνοθεσίας Λυκούργου Σταυράκου, ενώ παρακολούθησε και θεατρικά εργαστήρια. Στην πορεία συνεργάστηκε με σημαντικούς σκηνοθέτες και δημιουργούς του ελληνικού θεάτρου και του κινηματογράφου.
Και κάπου ανάμεσα σε όλες αυτές τις συνεργασίες, η Κάρπαθος παρέμεινε πάντοτε παρούσα.
Η Ρίτα Λυτού δεν περιορίστηκε στο να κουβαλά τις παιδικές της μνήμες. Τις έκανε τέχνη. Έδωσε στη σκηνή δύο υπέροχα λαϊκά παραμύθια της Καρπάθου, στην αυθεντική καρπαθιακή διάλεκτο, όπως είχαν καταγραφεί από τον λαογράφο Μιχαήλ Μιχαηλίδη-Νουάρο. Η παράσταση ταξίδεψε μέχρι και την Κύπρο, με τη Ρίτα στην αφήγηση και τον Μανούσο Κλαπάκη στα κρουστά.
Σε παλαιότερη συνέντευξή της είχε μιλήσει για τις Μενετές, τα πανηγύρια, τους χορούς, τις μυρωδιές, τα παιδικά της χρόνια και εκείνη την έντονη ανάγκη που ένιωθε από μικρή να φύγει από το νησί για να γνωρίσει έναν μεγαλύτερο κόσμο. Το θέατρο τελικά έγινε ο τρόπος με τον οποίο μπόρεσε να φύγει — αλλά και να επιστρέφει συνεχώς στην Κάρπαθο.
Σήμερα, χρόνια μετά, η Ρίτα Λυτού βρίσκεται σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον της παιδικής της ηλικίας. Παρίσι, Βενετία, Groningen, Εδιμβούργο και, όπως η ίδια αναφέρει, στη συνέχεια Κύπρος, Κόσοβο, Πολωνία, Λονδίνο, Αυστραλία και παραστάσεις στην Αθήνα.
Είναι η διαδρομή μιας Καρπαθιάς ηθοποιού που πήρε μαζί της τη μνήμη του τόπου της και βρέθηκε να τη μεταφέρει, με τον δικό της τρόπο, στις μεγάλες σκηνές του κόσμου.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο κομμάτι της ιστορίας της: ότι η Ρίτα Λυτού, όσο μακριά κι αν ταξιδεύει, εξακολουθεί να κουβαλά μέσα της την Κάρπαθο!
Μανώλης Δημελλας
17.8.2026
Καρπαθιακα Νέα
