Οκτώβριος 2025
Για εκείνες τις καθοριστικές στιγμές.
Σε κάθε ζωή έρχονται απροσδόκητες, φρικτές αλλαγές στις οποίες έχουμε ελάχιστο έως και καθόλου έλεγχο. Κακά πράγματα συμβαίνουν σε καλούς ανθρώπους και καλά πράγματα συμβαίνουν σε κακούς ανθρώπους.
Όπως αναφέρεται και στην Αγία Γραφή: «Βρέχει και για τους δίκαιους και για τους άδικους» (Mατθ. ϵ′ 45).
Το ένα λεπτό έχεις μια χαρούμενη, γελαστή και πολυαγαπημένη 20χρονη κόρη. Το επόμενο λεπτό έχει αναπάντεχα τραυματιστεί θανάσιμα σε ένα τροχαίο δυστύχημα.
Τη μια στιγμή μιλάς με την αδερφή σου που έχει πάει για Σαββατοκύριακο κάπου εκτός πόλης και λίγο μετά μαθαίνεις ότι έχει εγκλωβιστεί μαζί με πολλούς σε μια ανεξέλεγκτη φωτιά και τώρα αγνοείται.
Και πολλά πολλά άλλα καθοριστικά γεγονότα που μπορεί είτε να έχεις βιώσει εσύ, είτε άλλοι γύρω σου, είτε να έχεις ακούσει.
Κανένα μέγεθος θεωρίας, θεραπείας, σοφίας, κατανόησης, χρημάτων, ασφάλισης, προσδοκίας, σχεδιασμού σεναρίων, στρατηγικής, προνοητικότητας, φήμης, ομορφιάς, προσωπικότητας, ταλέντου, αφοσίωσης, σκληρής δουλειάς, θετικών επιβεβαιώσεων ή γουριών καλής τύχης δεν μπορεί να θωρακίσει πλήρως εμάς – ή αυτούς που αγαπάμε – ενάντια στις αναποδιές της κακοτυχίας.
Αυτό είναι ένα αναπόφευκτο γεγονός της ύπαρξης.
Κακοτυχίες μπορούν να συμβούν στον καθένα μας. Οποιαδήποτε στιγμή.
Ο τυχαίος, απροσδόκητος θάνατος και ο Τρόμος που τον συνοδεύει κλονίζουν όλες τις δεδομένες υποθέσεις μας για τη συνέχεια της ζωής, τη «δικαιοσύνη του Θεού» και όλες τις, κάποιες φορές έως και Υβριστικές – εγωκεντρικές αντιλήψεις μας για την ανθρώπινη αυτάρκεια, ανεξαρτησία και αυτοδιάθεση – είτε ατομική, είτε συλλογική.
Στη φουρτούνα, λένε, δεν υπάρχουν άθεοι. Όλοι προσεύχονται, ο καθένας με τον τρόπο του. Όσοι από εμάς έχουμε ζήσει έστω έναν έντονο σεισμό το ξέρουμε αυτό μέχρι το μεδούλι μας. Το σώμα σου μπορεί να ξεχάσει εκείνη την επώδυνη ένταση. Αλλά δεν θα ξεχάσεις ποτέ πώς ήταν να σείεται η, συνήθως σταθερή κι αξιόπιστη, Γη κάτω από τα τρομοκρατημένα πόδια σου.
Επιλογή Αντίδρασης: Απόγνωση ή Μεταμόρφωση;
Η συνήθης πρώτη αντίδραση σε καταστροφές (Πράξεις του Θεού;) τέτοιας κλίμακας είναι το σοκ, η δυσπιστία, η σύγχυση και μετά η απόγνωση. Ποιος μπορεί να ζήσει με νόημα σε ένα σύμπαν στο οποίο αθώοι σκοτώνονται με τέτοιο τρόπο; Τι είδους Θεός μπορεί να ονομαστεί «αγαπητικός» αν επιτρέπει να συμβαίνει αυτό;
Η ιδέα της εκδίκησης μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα βραχυπρόθεσμα. Δίνει μια κάποια διέξοδο στον θυμό μας και τη φυσική μας επιθυμία να αποδοθεί δικαιοσύνη. Τι γίνεται, όμως, αν οι αίτιοι ή ο αίτιος δεν βρεθεί; Τι γίνεται αν το κρατικό δικαστικό σύστημα καταλήξει να φαίνεται ότι προστατεύει το/τους δολοφόνο/ους; Τους τιμωρούμε μόνοι μας με τα ίδια μας τα χέρια; Μπορεί εν μέρει να μας ανακουφίζει η ιδέα να το κάνουμε. Και αν δεν θέλουμε να βλάψουμε ή/και να υποστούμε τις συνέπειες, τι κάνουμε;
Το ζήτημα είναι ότι μάλλον πρέπει να κάνουμε κάτι, γιατί σε τέτοια γεγονότα η φυσική τάξη του σύμπαντός μας έχει διαταραχθεί σοβαρά και αμετάκλητα.
Είναι απλώς ανθρώπινο – και ζωώδες – το να θέλεις να κάνεις κάτι.
Να πρέπει να κάνεις κάτι για να βρεις νόημα να συνεχίσεις να ζεις κι εσύ ο/η ίδιος/α.
Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε; Θα μπορούσαμε, εν τέλει, να το χρησιμοποιήσουμε ως ευκαιρία για μεταμόρφωση. Αργότερα. Αφού ξεθυμάνουν τα πρώτα κύματα της απόλυτης απόγνωσης. Αφού εκφράσουμε την απώλεια της πίστης μας. Την απελπισία μας. Αφού περάσουμε ένα διάστημα στην Κοιλιά του Κήτους, στην Άβυσσο, στην πιο βαθιά σκοτεινή νύχτα της ψυχής. Αφού εισακουστούμε και κατανοηθούμε. Αφού αρχίσουμε να είμαστε έτοιμοι για πιθανή ανάκαμψη. Όπως ένας σπόρος θαμμένος στο σκοτεινό χώμα αρχίζει να στέλνει τους ζωντανούς βλαστούς του προς τις πιο δειλές αχτίδες του φωτός.
Μεταμόρφωση σημαίνει να παίρνεις τη «μορφή» του γεγονότος και να την κάνεις καλύτερη – ή τουλάχιστον διαφορετική. Σημαίνει να αλλάξεις την απώτερη σημασία του με οποιονδήποτε κατά το δυνατόν λιγότερο καταστροφικό τρόπο. Είναι, ουσιαστικά, η άρνηση να δεχτείς την καταστροφική επίθεση ως τελεία και να την μετατρέψεις σε άνω τελεία. Σε ένα κεφάλαιο της ιστορίας αντί για το τέλος της.
Αυτό είναι μέσα στις ανθρώπινες δυνάμεις μας. Αυτό μπορούμε να κάνουμε. Μερικές φορές μόνο με πολλή βοήθεια και υποστήριξη. Αλλά, χωρίς αυτή τη δημιουργική μεταμόρφωση, ο πόνος είναι απλώς πόνος και ο σπαραγμός είναι απλώς σπαραγμός.
Με τη δημιουργική ανθρώπινη μεταμόρφωση, τέτοιες καταστροφές μπορούν να γίνουν ποίημα, μνημείο, μουσική, πίνακας όπως η Γκουέρνικα, ένα αντιπολεμικό κίνημα που ονομάζεται «Not in my name» (όπως ξεκίνησε από ορισμένα θύματα της επίθεσης στους Δίδυμους Πύργους), ένας κήπος με λουλούδια, ένα βιβλίο, μια απόφαση να αγαπάς και να τιμάς κάθε συνηθισμένη στιγμή της ζωής από την προοπτική της αιωνιότητας, “sub specie aeternitatis”* – υπό το φως του θανάτου.
«Να είσαι με αυτούς που βοηθούν το Είναι σου.
Μην κάθεσαι με αδιάφορους ανθρώπους, που η ανάσα τους βγαίνει κρύα από το στόμα.
Όχι με αυτές τις ορατές μορφές, η δουλειά σου είναι βαθύτερη.
Ένα κομμάτι γης που πετάγεται στον αέρα σπάει σε κομμάτια.
Αν δεν προσπαθήσεις να πετάξεις, κι έτσι να διασπαστείς, θα σε διαλύσει ο θάνατος.
Όταν πια θα είναι πολύ αργά για όλα όσα θα μπορούσες να γίνεις». (Ρουμί, Ωδή 2865)
* “sub specie aeternitatis”: Ένας όρος που προέρχεται από τον φιλόσοφο Σπινόζα στο έργο του «Ήθος» (1677). Κυριολεκτικά σημαίνει «υπό την όψη/θέα της αιωνιότητας». Φιλοσοφικά τον χρησιμοποίησε για να περιγράψει την ανάγκη να βλέπουμε και την ουσία των πραγμάτων, τη διαχρονική και άχρονη υπόστασή τους.
