Διαβάζουμε με ενδιαφέρον για τις τουριστικές προοπτικές της Καρπάθου. Κάποιοι μιλούν με ενθουσιασμό για το μέλλον του νησιού, για τη θέση που μπορεί να κατακτήσει στον τουριστικό χάρτη και για το σημαντικό μερίδιο που μπορεί ( ή καλύτερα θα μπορούσε) να διεκδικήσει τα επόμενα χρόνια.
Δεν είναι παράλογες αυτές οι εκτιμήσεις. Η Κάρπαθος βρίσκεται ήδη ανάμεσα στους προορισμούς που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον της τουριστικής αγοράς. Η προσπάθεια προβολής του νησιού είναι έντονη και συνεχίζεται.
Όμως η προβολή είναι μόνο η μία πλευρά της υπόθεσης. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν ο επισκέπτης φτάσει στην Κάρπαθο και, κυρίως, τι μένει στην κοινωνία του νησιού από αυτή την ανάπτυξη.
Γιατί η κοινωνία είναι ο τελικός αποδέκτης κάθε τουριστικής πολιτικής. Και αυτό το καλοκαίρι έχει μπροστά της προβλήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με διαφημιστικές καμπάνιες.
Η λειψυδρία είναι ένα από αυτά. Οι υποδομές ένα άλλο. Η διαχείριση των απορριμμάτων, το σχεδιαζόμενο λιμάνι, ο δημόσιος χώρος, ο πολιτισμός, η λειτουργία της πόλης και των χωριών είναι ζητήματα που συνδέονται άμεσα με το πώς θέλουμε να είναι η Κάρπαθος σε λίγα χρόνια.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά που σπάνια μπαίνει στη συζήτηση: τι ακριβώς προσφέρουμε στον άνθρωπο που έρχεται στην Κάρπαθο;
Είμαστε πραγματικά ικανοποιημένοι από το τουριστικό προϊόν που του παραδίδουμε; Από το φαγητό; Από την ποιότητα και την ποικιλία της εστίασης; Από την ψυχαγωγία; Από τις επιλογές που έχει όταν τελειώσει η παραλία; Από τις πολιτιστικές δραστηριότητες; Από τη δυνατότητα να γνωρίσει την Κάρπαθο πέρα από το ξενοδοχείο, την παραλία και ένα εστιατόριο;
Και τελικά, τι είναι αυτό που θέλουμε να θυμάται φεύγοντας;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς ότι είχαμε περισσότερες αφίξεις. Ούτε ότι τα καταλύματα γέμισαν.
Ο επισκέπτης δεν είναι μόνο μια διανυκτέρευση ή ένας αριθμός στα στατιστικά. Είναι ο άνθρωπος που θα αποφασίσει αν θα επιστρέψει, αν θα μιλήσει θετικά για το νησί, αν θα το προτείνει και αν η εμπειρία του θα γίνει μέρος της εικόνας που αποκτά η Κάρπαθος προς τα έξω.
Αν θέλουμε λοιπόν να αυξήσουμε τον τουρισμό, θα πρέπει παράλληλα να εξετάσουμε και την ποιότητά του. Όχι μόνο πόσους ανθρώπους μπορούμε να φέρουμε, αλλά τι τους προσφέρουμε όταν έρθουν.
Και τότε φτάνουμε σε ένα ακόμη ζήτημα, ίσως το σημαντικότερο και σίγουρα το λιγότερο συζητημένο.
Το φευγιό.
Το άδειασμα του νησιού τους χειμερινούς μήνες.
Γιατί μπορεί το καλοκαίρι να συζητάμε για την αύξηση των επισκεπτών, τις νέες αγορές και τις τουριστικές επιδόσεις, αλλά όταν κλείσουν τα καταστήματα και φύγει η μεγάλη πλειονότητα των εποχικά εργαζομένων, πρέπει να δούμε ποιοι μένουν πίσω.
Πόσοι νέοι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν και να εργαστούν στην Κάρπαθο όλο τον χρόνο; Πόσες οικογένειες επιλέγουν να φύγουν; Πόσα σπίτια μένουν κλειστά; Πόσα παιδιά δεν επιστρέφουν; Και τελικά, πόσο μικραίνει η μόνιμη κοινωνία του νησιού από χρόνο σε χρόνο;
Για αυτό το ζήτημα δεν φαίνεται να μιλά κανείς με την επιμονή που απαιτείται.
Θα έπρεπε, τουλάχιστον κάθε καλοκαίρι, όταν η Κάρπαθος βρίσκεται στο επίκεντρο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της, να πραγματοποιείται μια σοβαρή δημόσια ημερίδα αποκλειστικά για το δημογραφικό και το φευγιό. Όχι για να διαπιστώσουμε ξανά ότι οι νέοι φεύγουν, αλλά για να αναζητήσουμε συγκεκριμένες απαντήσεις στο γιατί φεύγουν και τι μπορεί να τους κρατήσει ή να τους φέρει πίσω.
Γιατί χωρίς μόνιμους κατοίκους, καμία τουριστική επιτυχία δεν μπορεί από μόνη της να δημιουργήσει μια βιώσιμη κοινωνία.
Και εδώ υπάρχει ένας παράγοντας που ίσως χρειάζεται να δούμε διαφορετικά: οι Καρπάθιοι της διασποράς, μέσα και έξω από την Ελλάδα.
Οι άνθρωποι που έφυγαν από το νησί, αλλά εξακολουθούν να έχουν σχέση μαζί του, μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο. Γνωρίζουν την Κάρπαθο, ενδιαφέρονται για την πορεία της και, σε πολλές περιπτώσεις, έχουν μια διαφορετική ματιά στα πράγματα.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που δεν πρέπει να αγνοηθεί.
Οι άνθρωποι αυτοί, ιδιαίτερα όσοι ζουν μακριά από την καθημερινότητα του νησιού, δεν είναι εύκολο να εμπλακούν στις μικροπολιτικές ισορροπίες που δημιουργούνται τοπικά. Έχουν επομένως τη δυνατότητα να κρίνουν περισσότερο με βάση τη συνολική εικόνα και λιγότερο με βάση τις προσωπικές ή παραταξιακές σχέσεις.
Η επιστολική ψήφος προσθέτει πλέον ένα νέο δεδομένο σε αυτή τη σχέση.
Ίσως, λοιπόν, στις επόμενες εκλογές να δούμε μια διαφορετική εξέλιξη. Ίσως η ψήφος εκείνων που ζουν μακριά από την Κάρπαθο αλλά δεν έπαψαν να αισθάνονται μέρος της, να αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα.
Και τότε, η συζήτηση για την επόμενη ημέρα μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό περιεχόμενο.
Γιατί δεν αρκεί να λέμε ότι ο τουρισμός θα αυξηθεί. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσο θέλουμε να αυξηθεί, πού, με ποιες υποδομές και με ποιες συνέπειες για την καθημερινότητα των κατοίκων.
Χρειάζεται, ακόμη περισσότερο, να απαντήσουμε σε κάτι θεμελιώδες: Θέλουμε μια Κάρπαθο που θα γεμίζει το καλοκαίρι και θα αδειάζει τον χειμώνα ή μια Κάρπαθο που θα μπορεί να κρατά τους ανθρώπους της όλο τον χρόνο;
Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα. Και γι’ αυτό χρειάζεται ένα σχέδιο που να μην βρίσκεται μόνο στα γραφεία της διοίκησης ή στις σελίδες κάποιων μελετών. Ένα σχέδιο γνωστό στην κοινωνία, με συγκεκριμένες προτεραιότητες, χρονοδιάγραμμα και δυνατότητα συμμετοχής των κατοίκων.
Τι νησί θέλουμε;
Πόσους επισκέπτες μπορούμε να εξυπηρετήσουμε χωρίς να εξαντλήσουμε το νερό και τις υποδομές μας; Πώς θα αντιμετωπίσουμε τα σκουπίδια; Τι θα γίνει με το λιμάνι; Πώς θα προστατευτεί ο χαρακτήρας των χωριών και του τοπίου; Πώς θα συνδεθεί η τουριστική ανάπτυξη με τον πολιτισμό και την τοπική οικονομία; Και κυρίως, τι θα κάνουμε ώστε η Κάρπαθος να μην είναι ένας τόπος εργασίας για λίγους μήνες, αλλά ένας τόπος ζωής για δώδεκα μήνες τον χρόνο;
Αυτά δεν είναι θεωρητικά ερωτήματα. Είναι ζητήματα που ήδη βρίσκονται μπροστά μας.
Κι όμως, αντί να συζητάμε με βάση ένα συγκεκριμένο σχέδιο, πολλές φορές περιοριζόμαστε σε αποσπασματικές κινήσεις και σε προβλέψεις για το πόσο καλά μπορεί να πάει ο τουρισμός.
Και υπάρχει ακόμη ένα παράδοξο.
Πλησιάζουν και πάλι εκλογές. Τότε θα ακούσουμε, όπως κάθε φορά, προγράμματα, προτεραιότητες, δεσμεύσεις και σχέδια για την επόμενη ημέρα της Καρπάθου.
Μόνο που αυτή τη φορά υπάρχει κάτι διαφορετικό. Στην Κάρπαθο, λίγο έως πολύ, όλοι γνωριζόμαστε. Γνωρίζουμε τους ανθρώπους που θα διεκδικήσουν την ψήφο μας, γνωρίζουμε τη διαδρομή τους, τη συμμετοχή τους στα κοινά και, σε μεγάλο βαθμό, γνωρίζουμε και τις δυνατότητές τους.
Δεν πρόκειται, επομένως, να κληθούμε να επιλέξουμε ανθρώπους που εμφανίστηκαν ξαφνικά μπροστά μας μαζί με ένα προεκλογικό πρόγραμμα. Ξέρουμε ποιοι είναι και, κυρίως, μπορούμε να κρίνουμε τι έχουν κάνει μέχρι σήμερα.
Ίσως λοιπόν αυτή τη φορά το ζητούμενο δεν θα είναι τόσο να ακούσουμε τι υπόσχεται ο καθένας για την επόμενη ημέρα, αλλά να δούμε ποιος έχει διάθεση και τη δυνατότητα να την σχεδιάσει και να την υλοποιήσει.
Και εδώ η ψήφος των Καρπαθίων που ζουν εκτός νησιού μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η επιστολική ψήφος δίνει τη δυνατότητα σε ανθρώπους που έχουν φύγει, αλλά εξακολουθούν να παρακολουθούν και να ενδιαφέρονται για την Κάρπαθο, να συμμετέχουν πιο άμεσα στην εκλογική διαδικασία.
Ίσως η κρίση τους να είναι διαφορετική. Ίσως να βλέπουν την Κάρπαθο χωρίς τις καθημερινές μικροπολιτικές αντιπαραθέσεις και τις προσωπικές σχέσεις που, θέλοντας και μη, επηρεάζουν μια μικρή κοινωνία.
Δεν γνωρίζουμε αν αυτό θα οδηγήσει σε διαφορετικό εκλογικό αποτέλεσμα. Έχει όμως ενδιαφέρον να δούμε αν εκείνοι που ζουν μακριά θα θελήσουν αυτή τη φορά να έχουν πιο ενεργό λόγο στο πώς θα διαμορφωθεί ο τόπος από τον οποίο ξεκίνησαν.
Μέχρι τότε, όμως, θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε το καλοκαίρι να περνά και να κάνουμε υποθέσεις για το αύριο.
Ο τουρισμός μπορεί πράγματι να είναι μια μεγάλη ευκαιρία για την Κάρπαθο. Αλλά πριν μετρήσουμε πόσους επισκέπτες θα φέρουμε, ίσως πρέπει να μετρήσουμε πόσους ανθρώπους καταφέρνουμε να κρατήσουμε.
Γιατί το μέλλον ενός τόπου δεν κρίνεται μόνο από το πόσο γεμάτος είναι τον Αύγουστο.
Κρίνεται και από το ποιοι μένουν και τι νησί έχουν όταν ο Αύγουστος τελειώσει.
Μανώλης Δημελλάς
11.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
