Φωτογραφία Μιμης Πανάρετος
Ήταν στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Στο λιμάνι των Πηγαδίων ξεχώριζε μια μεγάλη παρέα. Ανάμεσά τους βρισκόταν μια γνώριμη μορφή, ο αείμνηστος τραγουδιστής και ηθοποιός Νίκος Ξανθόπουλος. Η είδηση διαδόθηκε από στόμα σε στόμα και μέσα σε λίγη ώρα όλο το νησί μιλούσε γι’ αυτόν. Δεν ήταν ένας ακόμη διάσημος επισκέπτης. Ήταν ο άνθρωπος που οι Καρπάθιοι είχαν γνωρίσει μέσα από τη μεγάλη οθόνη, είχαν συγκινηθεί με τις ταινίες του, είχαν δακρύσει με τα τραγούδια του και, ίσως κάποιοι, είχαν ερωτευτεί για πρώτη φορά σε μια προβολή του, μέσα στη σκοτεινή αίθουσα ενός καφενείου. Εκείνη η αυθόρμητη συγκίνηση δεν γεννήθηκε τυχαία. Ήταν το αποτύπωμα μιας εποχής όπου ο κινηματογράφος αποτελούσε κομμάτι της ζωής της Καρπάθου.
Υπήρξε μια εποχή που ο κινηματογράφος στην Κάρπαθο δεν ήταν μια μορφή ψυχαγωγίας. Ήταν γεγονός. Ήταν γιορτή. Ήταν ένα φωτεινό παράθυρο στον κόσμο για ανθρώπους που ζούσαν σε ένα απομονωμένο νησί και περίμεναν με ανυπομονησία να σβήσουν τα φώτα και να αρχίσει η προβολή.
Οι πρώτοι περιφερόμενοι κινηματογράφοι έφτασαν στην Κάρπαθο κουβαλώντας μαζί τους όχι μόνο φιλμ, αλλά όνειρα. Μέσα στις σκοτεινές αίθουσες των καφενείων γεννήθηκαν φιλίες, συγκινήσεις, έρωτες και αναμνήσεις που ακολούθησαν μια ολόκληρη γενιά. Ακόμη και οι μετανάστες από την Αμερική και την Αυστραλία, μαθημένοι στις μεγάλες πόλεις, περίμεναν τις προβολές, γιατι είχαν την αρμυρα, τη φιλία και το δέσιμο του νησιού τους.
Λίγα χρόνια αργότερα εμφανίστηκε ο περιφερόμενος κινηματογράφος του Ματθαίου Μανουσάκη, που λειτουργούσε τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ στη συνέχεια οι Καστελλοριζιός και Καραμηνάς δημιούργησαν τον κινηματογράφο REX το 1959.
Το 1965 η Κάρπαθος απέκτησε τον πρώτο μόνιμο κινηματογράφο της. Στην καρδιά των Πηγαδίων, στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται το ξενοδοχείο «Oceanis», λειτούργησε μια εντυπωσιακή για την εποχή αίθουσα 240 θέσεων. Κάθε Τετάρτη και Κυριακή οι κάτοικοι του νησιού συγκεντρώνονταν για να παρακολουθήσουν τις νέες ελληνικές και ξένες ταινίες.
Ο ιδιοκτήτης, ο Μανώλης Διακίδης, ο γνωστός «Σίουρος», ταξίδευε στην Αθήνα και επέλεγε προσωπικά ταινίες μέσα από τη συνεργασία του με την εταιρεία «Δαμασκηνός – Μιχαηλίδης». Χωρίς ίσως να το συνειδητοποιεί, πρόσφερε στους νέους της Καρπάθου πολιτισμό, εικόνες, μουσική και αξίες, σε μια εποχή που η τηλεόραση δεν είχε ακόμη μπει στα σπίτια.
Η αίθουσα δεν περιορίστηκε μόνο στις κινηματογραφικές προβολές. Φιλοξένησε μουσικές βραδιές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, με πρωτοπόρους μουσικούς όπως οι Γιάνακας και Νικόλας Χρυσοχόος, αποτελώντας έναν πραγματικό πολιτιστικό πυρήνα του νησιού. Αρκετά χρόνια μετά είχαμε και την πρώτη κινηματογραφική λέσχη όπου τις προβολές ακολουθούσαν κουβέντες και γόνιμες συζητήσεις. Θυμάμαι τον πρωτεργάτη φωτογράφο Ηλία Λογοθέτη. Μα κάπως έτσι δε γινομαστε καλύτεροι άνθρωποι;
Σήμερα, όμως, η εικόνα προκαλεί προβληματισμό. Ένα νησί με τόσο πλούσια κινηματογραφική ιστορία δεν διαθέτει ούτε έναν θερινό κινηματογράφο. Την ώρα που άλλα νησιά, όπως η Σέριφος, καμαρώνουν για τους θερινούς κινηματογράφους τους, προσφέροντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες μια μοναδική εμπειρία κάτω από τον έναστρο ουρανό, η Κάρπαθος εξακολουθεί να στερείται έναν χώρο που θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο πολιτιστικής αναφοράς.
Η Κάρπαθος έχει το φυσικό σκηνικό, έχει την ιστορία και έχει το κοινό. Άλλωστε υπάρχει δοκιμασμένη θέση στην πλατεία του Επαρχείου. Αυτό που χρειάζεται είναι ανθρώπους που να πιστεύουν ότι ο πολιτισμός δεν είναι δαπάνη αλλά επένδυση.
Οι περιφερόμενοι κινηματογράφοι πέρασαν στην ιστορία, όμως οι μνήμες τους παραμένουν ζωντανές. Οι γενιές που μεγάλωσαν με ένα χωνάκι πασατέμπο, μια γρανίτα και μια ελληνική ταινία θυμούνται ακόμη τις συγκινήσεις, τα γέλια, τα δάκρυα και τους πρώτους έρωτες που γεννήθηκαν μέσα στο σκοτάδι της αίθουσας.
Το ερώτημα είναι αν η σημερινή Κάρπαθος θα τιμήσει αυτή την πολύτιμη πολιτιστική της κληρονομιά ή αν θα αρκεστεί να τη μνημονεύει μόνο μέσα από αφηγήσεις και παλιές φωτογραφίες στο διαδίκτυο. Γιατί ο πολιτισμός δεν γεννιέται από μόνος του. Δεν αρκεί ούτε η τόλμη για να δημιουργηθεί. Χρειάζεται γνώση, όραμα και, πάνω απ’ όλα, αληθινό έρωτα για τις τέχνες. Χρειάζεται διάθεση προσφοράς, πάθος για δημιουργία και ανθρώπους που να πιστεύουν ότι ο πολιτισμός είναι παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Μόνο τότε ένα νησί γράφει ιστορία όχι όταν θυμάται το ένδοξο παρελθόν του, αλλά όταν έχει τη βούληση να δημιουργήσει το μέλλον του. Να κλείσω με μια κουβέντα απορίας για τον χώρο πολιτισμού , το Κονάκι, αλήθεια που χάθηκε αυτός ο χώρος ελπίδας; Γιατί παραμένει ερμητικά κλειστό;
Μανώλης Δημελλας
4.7.2026
Καρπαθιακα Νέα
