ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΔΗΜΟΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ
ΕΙΣΗΓΗΣΗ
ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΓΙΩΡΓΟΥ ΝΙΚ. ΤΣΑΜΠΑΝΑΚΗ
ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ 5ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944
(ΜΕΝΕΤΕΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ, 4/10/2026)
Θέμα: «Οι κυριότεροι σταθμοί στην πορεία της καταγραφής, ανάδειξης και αξιολόγησης των γεγονότων του Επαναστατικού Απελευθερωτικού Κινήματος της Καρπάθου και της καθιέρωσης των εορτασμών της επετείου της 5ης Οκτωβρίου 1944 στην Κάρπαθο και στην Καρπαθιακή ευρύτερα διασπορά».
Πρόλογος
Κ. Δήμαρχε, κα. Έπαρχε, κ. Πρόεδρε του Τ.Ε.Ε. Δωδεκανήσου, κ. Πρόεδρε του Κοινοτικού Συμβουλίου Μενετών του Δήμου Καρπάθου, κ.κ. Εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κ.κ. Εκπρόσωποι των Κρατικών Αρχών, κ.κ. Εισηγητές, κ.κ. Εκπαιδευτικοί, αγαπητοί φίλοι και συμπατριώτες,
Αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω και απ’ αυτή τη θέση τον Πρόεδρο κ. Νίκο Καλή και τα Μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Μενετών του Δήμου Καρπάθου για την ευγενική τους πρόσκληση να συμμετάσχω ως εισηγητής στη σημερινή ημερίδα του Δήμου Καρπάθου, που είναι αφιερωμένη με πολύ σεβασμό στο Επαναστατικό Κίνημα της 5ης Οκτωβρίου 1944.
Όταν πληροφορήθηκε την πρόσκλησή μου αυτήν ένα φιλικό πρόσωπο με καταγωγή από τα Κεντρικά χωριά του νησιού μας με ρώτησε με πειρακτική διάθεση:
— Στη συγκεκριμένη εκδήλωση προσκλήθηκες ως Μενετιάτης;
Η απάντησή μου ήταν ασφαλώς όχι, αφού είναι παγκοίνως γνωστό ότι είμαι Ολυμπίτης βέρος.
— Ε, τότε θα προσκλήθηκες ως φιλομενετιάτης, συνέχισε το προαναφερθέν πρόσωπο!
— Ούτε με αυτή την ιδιότητα προσκλήθηκα, απάντησα. Προσκλήθηκα, όπως μπορώ να εικάσω, ως ασυμβίβαστος και αδιαπραγμάτευτος υποστηρικτής της ιστορικής αλήθειας, εκείνης που μου επέτρεψε να υπερασπίζομαι, χρόνια τώρα, τα ιστορικά γεγονότα που ξεκίνησαν εδώ στις Μενετές την 5η Οκτωβρίου του 1944, ως ένα πηγαίο Επαναστατικό Απελευθερωτικό Κίνημα. Ένα Κίνημα, που απλώθηκε, με την ομόθυμη στήριξη του Καρπαθιακού λαού, σ’ ολόκληρη την έκταση του νησιού μας σκορπίζοντας απλόχερα τη Λευτεριά σε όλες τις Κοινότητες της Καρπάθου και της γειτονικής μας Κάσου!
Εισαγωγή
Εισαγωγικά και εντελώς συνεπτυγμένα, για λόγους σεβασμού του χρόνου, θα εξηγήσω κατ΄ αρχάς ποια είναι τα γεγονότα εκείνα, που με συνδέουν οικογενειακά με την 5η Οκτωβρίου 1944. Γεγονότα που παραμένουν ασφαλώς ως σήμερα άγνωστα στη μεγάλη πλειοψηφία των παρευρισκομένων. Καθ’ όσον αφορά εκείνα, και δεν είναι ούτε λίγα ούτε ασήμαντα, που με συνδέουν προσωπικά με την 5η Οκτωβρίου θα μπορέσετε να τα διαβάσετε εκτενέστερα σε ιδιαίτερο δημοσίευμα, που θα φιλοξενηθεί στον Δωδεκανησιακό και Καρπαθιακό έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο. Τα γεγονότα λοιπόν αυτά είναι τα ακόλουθα:
-
Η παρουσία του τότε δεκαεννιάχρονου αείμνηστου πατέρα μου Νίκου Γεωρ. Τσαμπανάκη στη Λαοσύναξη των Ολυμπιτών που συγκλήθηκε τη 12η Οκτωβρίου 1944 στο Δημαρχείο της Ολύμπου, με σκοπό τον διορισμό της Οκταμελούς Επαναστατικής Επιτροπής Ολύμπου και η εκ μέρους του προσυπογραφή, μαζί με τους υπόλοιπους παριστάμενους συμπατριώτες μας, του σχετικού Ιστορικού Πρακτικού, που σώζεται ως σήμερα.
-
Η φιλοξενία επί τριήμερον στην οικία του τότε νιόπαντρου θείου μου (αδελφού του πατέρα μου) Κωστή Γεωρ. Τσαμπανάκη, του δωδεκαμελούς Ένοπλου Αποσπάσματος των Μενετιατών, που με επικεφαλής τον εικοσιδυάχρονο Βάσο Νικ. Ανδρέου στάλθηκε με εντολή της Παγκαρπαθιακής Επαναστατικής Επιτροπής στη Βόρεια Κάρπαθο έχοντας ως σκοπό τον αφοπλισμό των Ιταλών Φινατζιέρηδων του Διαφανιού και των Καραμπινιέρων της Ολύμπου. Άμεσο αποτέλεσμα της αφειδώλευτης εκείνης φιλοξενίας υπήρξε η στενή φιλία και η εν συνεχεία συντεχνιά του Βάσου Νικ. Ανδρέου με τον Κωστή Γεωρ. Τσαμπανάκη, αφού λίγους μήνες αργότερα βάφτισε στο Διαφάνι τον νεογέννητο πρωτογιό του οικοδεσπότη και συνονόματο πρώτο ξάδελφό μου Γιώργο Κων. Τσαμπανάκη, συνταξιούχο σήμερα πλοίαρχο του εμπορικού ναυτικού, που διαμένει μόνιμα στον Πειραιά.
-
Στο διάστημα των ετών 1944-1953 ο πατέρας μου εργαζόταν και διέμενε στα Πηγάδια και καθώς είχε έφεση στο γράψιμο, ανέλαβε καθήκοντα ανταποκριτή σε σειρά Δωδεκανησιακών εντύπων: α. των ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΙΑΚΩΝ ΝΕΩΝ, β. της ΡΟΔΙΑΚΗΣ, γ. της ΠΡΟΟΔΟΥ και δ. της ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗΣ από την έκδοση της το έτος 1952 και εντεύθεν. Εκτός από τις συχνές αμιγώς ενημερωτικές ανταποκρίσεις του, δημοσίευε κατά διαστήματα και ορισμένα άρθρα αποκλειστικά ιστορικού περιεχομένου. Ένα από τα σημαντικότερα ήταν, κατά τη γνώμη μου και όχι μόνο, το δημοσίευμά του, που με τον τίτλο «Το Επαναστατικό Κίνημα της Καρπάθου 5-17 Οκτωβρίου 1944»πρωτοδημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 1949 σε τρεις συνέχειες στην εφημερίδαΔΩΔΕΚΑΝΗΣΙΑΚΑ ΝΕΑ και ακολούθως σε έξι συνέχειες στην εφημερίδα ΠΡΟΟΔΟ της Ρόδου από τις 18/11 έως τις 24/11/1949. Το συγκεκριμένο κείμενο πρέπει να σημειώσω αποτελεί την πρώτη μεθοδική καταγραφή των γεγονότων του Επαναστατικού Απελευθερωτικού Kινήματος της Καρπάθου της 5ης Οκτωβρίου 1944, πέντε μόλις χρόνια μετά την έκρηξή του, περιλαμβάνοντας ακριβέστατες αναφορές σ’ αυτά, αφού μεταξύ των πληροφορητών του συντάκτη του ήταν οι: Μανώλης Σπανίδης, Βάσος Οικονομίδης, Σοφοκλής Οικονομίδης, Βάσος Ανδρέου και άλλοι Μενετιάτες νέοι της εποχής, που πρωταγωνίστησαν στα γεγονότα και με τους οποίους ο συγγραφέας συνδεόταν με στενή προσωπική φιλία. Και τούτο δύο χρόνια πριν εκδοθεί στο Πιττσβούργον της Πενσυλβανίας, το έτος 1951, το επιστημονικό έργο του Μιχαήλ Μιχαηλίδου – Νουάρου, με τίτλο Χρονικόν της Νήσου Καρπάθου, από του Ελληνοϊταλικού πολέμου (28.10.1940) μέχρι Ενσωματώσεως αυτής εις την Ελλάδα (1948). Το πρωτότυπο του συγκεκριμένου άρθρου του πατέρα μου συμπεριλήφθηκε, πρέπει να πω, ολόκληρο στο περισπούδαστο έργο του Ντίνου Αντ. Μελά, «Ιστορία του Επαναστατικού Απελευθερωτικού Κινήματος Καρπάθου – 5 Οκτωβρίου 1944», που εκδόθηκε στην Αθήνα το έτος 2012 (σ.σ. 755-761).
Οι κυριότεροι σταθμοί στην πορεία της καταγραφής, ανάδειξης και αξιολόγησης των γεγονότων του Επαναστατικού Απελευθερωτικού Κινήματος της Καρπάθου και της καθιέρωσης των εορτασμών της επετείου της 5ης Οκτωβρίου 1944 στην Κάρπαθο και στην Καρπαθιακή ευρύτερα διασπορά.
1945, Διοργανώνεται την 15η Αυγούστου 1945 ο πρώτος εορτασμός
της 5ης Οκτωβρίου από τον Δήμο Μενετών Καρπάθου επί Δημαρχίας
Αντωνίου Μηνά Μελά. Κεντρικός Ομιλητής ήταν ο πρωτοπόρος
Επαναστάτης Εμμανουήλ Σπανίδης.
Στις τελετές συμμετέχει Αγγλικό στρατιωτικό άγημα, το οποίο και
αποδίδει τιμές στον τόπο της θυσίας του Γεωργίου Πολ. Βιττωρούλη.
1951, Εκδίδεται στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνιας των Η.Π.Α. το
πόνημα “Χρονικόν της νήσου Καρπάθου: Από του Ελληνοϊταλικού
πολέμου (28 Οκτωβρ. 1940) μέχρι της ενσωματώσεως αυτής εις την
Ελλάδα (1948)” του Μιχ. Μιχαηλίδου-Νουάρου, από την Karpathian
Educational & Progressive Assosiation (K.E.P.A.), που αναφέρεται
διεξοδικά και στα όσα αφορούν το Επαναστατικό Κίνημα της
Καρπάθου της 5ης Οκτωβρίου 1944.
1955, 9 Οκτωβρίου, Διοργανώνεται ο πρώτος εορτασμός της 5ης Οκτωβρίου
από τον Σύλλογο των Απανταχού Μενετιατών Καρπάθου “Η Κοίμησις
της Θεοτόκου” στον Πειραιά (Ίδρυση 1953). Πρόεδρος ήταν ο ιατρός
Ηλίας Ευ. Χωρατατζής. [Η πρώτη απόπειρα εορτασμού έγινε το έτος
1954, επί Προεδρίας Γεωργίου Μ. Γεωργίου, αλλά δεν τελεσφόρησε
λόγω κακών καιρικών συνθηκών].
1957, 6 Οκτωβρίου, Παρουσιάζονται για πρώτη φορά ραδιοφωνικά τα
γεγονότα της Επανάστασης της 5ης Οκτωβρίου 1944 από τον
δημοσιογράφο Ανδρέα Κανδάνη και τον ιατρό Γεώργιο Μ. Γεωργίου,
σε ραδιοσκηνοθεσία Νίκου Φώσκολου, στην εκπομπή “Από τον Όθωνα
έως τον Παύλο, σελίδες από την νεώτερη Ελληνική ιστορία” με τίτλο
“Το Επαναστατικό Κίνημα της Καρπάθου – 5 Οκτωβρίου 1944” του
ραδιοφωνικού σταθμού Ενόπλων Δυνάμεων.
1958, Εκδίδεται στον Πειραιά το πόνημα του ιατρού Γεωργίου Μ. Γεωργίου,
“Καρπαθιακά” στο οποίο περιλαμβάνεται εξιστόρηση των γεγονότων
του Απελευθερωτικού Κινήματος Καρπάθου του 1944 (σ.σ. 303-352).
1958, Διοργανώνεται ο πρώτος εορτασμός της 5ης Οκτωβρίου από το
Σύλλογο Μενετιατών Καρπάθου “Ο Ιερός Βράχος” στο Μόντρεαλ
Καναδά επί Προεδρίας Χατζή Χατζηγεωργίου με ομιλητή τον παπά-
Κώστα π.Ι. Χαλκιά. [Ο τελευταίος εορτασμός πραγματοποιήθηκε το
έτος 1992].
1965, Μάρτιος, Εκδίδεται στην Αθήνα με πρωτοβουλία του Συλλόγου των
Απανταχού Μενετιατών Καρπάθου “Η Κοίμησις της Θεοτόκου” το
βιβλίο του Ιωάννου Γ. Οθείτη “Η Επανάστασις Καρπάθου – 1944” σε
Επιμέλεια Έκδοσης Ντίνου Αντ. Μελά.
1965, 28 Οκτωβρίου, Στο πλαίσιο του εορτασμού της 5ης Οκτωβρίου από
τον Σύλλογο των Απανταχού Μενετιατών Καρπάθου “Η Κοίμησις της
Θεοτόκου” στον Πειραιά διατυπώνεται επίσημο έγγραφο αίτημα
απευθυνόμενο προς τη Βουλή των Ελλήνων για τη θεσμοθέτηση του
εορτασμού της επετείου της 5ης Οκτωβρίου για ολόκληρη την νήσο
Κάρπαθο.
Πρόεδρος του Δ.Σ. ο ιατρός Γεώργιος Λυτός, Γεν. Γραμματέας και
συντάκτης του σχετικού κειμένου ο δικηγόρος Ντίνος Αντ. Μελάς.
Το αίτημα εξουσιοδοτούνται να επιδώσουν αρμοδίως οι Ιωάννης
Οθείτης, Ιωάννης Μοσχούλης και Παναγιώτης Χατζημηνάς –
Κανονάρχος.
1969, 11 Μαρτίου, Θεσμοθετείται επίσημα ο εορτασμός της Επετείου της
5ης Οκτωβρίου 1944 «διά την νήσον Κάρπαθον» [Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως, Τεύχος Α΄, αρ.φ. 46, Βασιλικό Διάταγμα υπ’ αριθ. 157,
Περί καθορισμού εορτών].
Πρωταγωνιστής της όλης προσπάθειας ήταν ο Οθείτης
Συνταγματάρχης ε.α. Παναγιώτης Χατζημηνάς – Κανονάρχος.
1969, 5 Οκτωβρίου, Πραγματοποιούνται τα αποκαλυπτήρια του πρώτου
μνημείου της Καρπαθιακής Επαναστάσεως της 5ης Οκτωβρίου 1944
που στήθηκε στο Κωδωνοστάσιο της Εκκλησίας Κοιμήσεως της
Θεοτόκου των Μενετών, με πρωτοβουλία της Αυτοδιοίκητης
Κοινότητας Μενετών Καρπάθου επί Προεδρίας Γεωργίου Νικ.
Ιωαννίδη. Συντάκτης του εγχάρακτου κειμένου του μνημείου υπήρξε ο
δάσκαλος Μηνάς (Σακελλάρης) Μιχαήλ Σακελλαρίδης.
Καθιερώνεται επίσης έκτοτε η παράθεση επίσημου γεύματος στους
συμμετέχοντες στον εορτασμό.
1970, Πραγματοποιείται από την Καρπαθιακή Ομοσπονδία Αμερικής, επί
Προεδρίας Νικολάου Βασ. Λαδή, ο πρώτος εορτασμός της επετείου
της Επανάστασης της Καρπάθου της 5ης Οκτωβρίου 1944 στη Νέα
Υόρκη των Η.Π.Α., η οποία διοργανώθηκε στην Ελληνοορθόδοξη
Εκκλησία του Αγίου Ελευθερίου στο Manhattan της Νέας Υόρκης.
Ομιλητής ήταν ο ιατρός Ηλίας Ευ. Χωρατατζής.
Έκτοτε διοργανώνονταν σποραδικά εορτασμοί.
1972, Καθιερώνεται, με τροποποίηση του Καταστατικού, η 5η Οκτωβρίου ως
επίσημη ετήσια εορτή του Συλλόγου των Απανταχού Μενετιατών
Καρπάθου “Η Κοίμησις της Θεοτόκου”, επί Προεδρίας Ντίνου Αντ.
Μελά.
1975, Συντελείται από τον Πολ Γ. Βιττωρούλη η παραγωγή του ντοκιμαντέρ
«Μενετές» με εκτενή αναφορά στην 5η Οκτωβρίου 1944.
1979, Δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό “Καρπαθιακαί Μελέται” το
άρθρο του Κων/νου Παζαρτζή “Το Απελευθερωτικό Κίνημα της
Καρπάθου του 1944” (τόμος 1ος, σ.σ.70-98).
1981, Πραγματοποιούνται στο Φοινίκι τα αποκαλυπτήρια του μνημείου της
αναχώρησης του σκάφους «ΚΑΡΠΑΘΟΣ», αλλιώς γνωστού ως
“IMMACOLATA”, της Αποστολής Σωτηρίας των Επαναστατημένων
Καρπαθίων για την Αίγυπτο από το Φοινίκι. Ήταν μια πρωτοβουλία του
Εκπολιτιστικού, Εξωραϊστικού, Φιλανθρωπικού Συλλόγου Κυριών και
Δεσποινίδων Αρκάσας Καρπάθου «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ», επί Προεδρίας της
Δασκάλας Φωτεινής Νικ. Πιττά – Χατζηνικόλα.
1984, Εορτάζεται στις Μενετές η 40η Επέτειος του Κινήματος και
πραγματοποιούνται στη θέση Ανεμόμυλος των Μενετών τα
αποκαλυπτήρια νέου μνημείου της Καρπαθιακής Επαναστάσεως της
5ης Οκτωβρίου 1944, “Ο ένοπλος Μενετιάτης” (έργο από ορείχαλκο
του γλύπτη Γιώργου Καλακαλλά) επί Προεδρίας Σταματίου-Ιωάννη
Μιχ. Σπανού.
Πρωταγωνιστής της κατασκευής του υπήρξε ο φιλόπατρις ιατρός,
Γιώργος Δημ. Χατζηδημητρίου. Κεντρικός Ομιλητής ο παλαίμαχος
Επαναστάτης Σοφοκλής Μηνά Οικονομίδης.
1984, Καθιερώνεται από την Αυτοδιοίκητη Κοινότητα Αρκάσας Καρπάθου ο
εορτασμός της 8ης Οκτωβρίου 1944 εικαζόμενης ως ημερομηνίας
αναχώρησης της Αποστολής Σωτηρίας του σκάφους “ΚΑΡΠΑΘΟΣ”
από το Φοινίκι. Αυτό στη βάση της ελλιπούς ως τότε γνώσεως των
σχετικών γεγονότων.
Συντελεστές ήταν η Κοινότητα Αρκάσας επί Προεδρίας
Γεωργίου Ιωάν. Πατσουράκη, ο Εκπολιτιστικός, Εξωραϊστικός,
Φιλανθρωπικός Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων Αρκάσας
Καρπάθου «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» επί Προεδρίας της Δασκάλας Ριγώς
Βασιλαράκη–Σκευοφύλακα και ο Εφημέριος του Ι.Ν. Υπαπαντής του
Κυρίου Αρκάσας Γεώργιος Κωνσταντινίδης. Κεντρικός Ομιλητής ο
Κων/νος Ι. Παζαρτζής.
1987, Κατασκευάζεται από τον Σύλλογο των Απανταχού Καρπαθίων, επί
Προεδρίας Νίκου Γ. Μαστρομηνά, ο μνημειακός περίβολος του νέου
μνημείου της 5ης Οκτωβρίου στις Μενετές.
1994, Διοργανώνεται ο πρώτος εορτασμός της επετείου της 5ης Οκτωβρίου
από τον Σύλλογο των Απανταχού Καρπαθίων στον Πειραιά, επί
Προεδρίας Μανώλη Μ. Μελά. Δημιουργείται επίσης από τον ίδιο
φορέα με την επιστημονική συμβολή του Μανώλη Μ. Μελά και με
κινηματογράφηση της Δόξης Νικολαΐδου–Ζαπάντη το ιστορικό
ντοκιμαντέρ “Η Επανάσταση της Καρπάθου – 5 Οκτωβρίου 1944, 50
χρόνια μνήμης” με αναφορά στα γεγονότα της Επανάστασης της
Καρπάθου.
1996, Η Αυτοδιοίκηση Κοινότητα Μενετών Καρπάθου απευθύνει την πρώτη
επίσημη πρόσκληση προς τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας
Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο, ώστε να παραβρεθεί στον εορτασμό της
επετείου της 5ης Οκτωβρίου. Ήταν μια πρωτοβουλία του τότε
Προέδρου της Κοινότητας Μενετών Καρπάθου Κωνσταντίνου
Διακονή, του Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη και του Δρ. Ντίνου Αντ.
Μελά.
1999, Ο Καποδιστριακός Δήμος Καρπάθου αναλαμβάνει την ευθύνη της
διοργάνωσης του εορτασμού της επετείου της 5ης Οκτωβρίου.
Δήμαρχος Καρπάθου ο Χρήστος Κατσάνης και Πρόεδρος του Τοπικού
Διαμερίσματος Μενετών ο Γιάννης Μηνά Ρουσσάκης.
1999, Ο Καποδιστριακός Δήμος Καρπάθου αναλαμβάνει επίσης την ευθύνη
της διοργάνωσης του εορτασμού της επετείου της 8ης Οκτωβρίου
1944 ως εικαζόμενης ημερομηνίας αναχώρησης της Αποστολής
Σωτηρίας του σκάφους “ΚΑΡΠΑΘΟΣ” από το Φοινίκι. Δήμαρχος
Καρπάθου ο Χρήστος Κατσάνης και Πρόεδρος του Τοπικού
Διαμερίσματος Αρκάσας ο Μανώλης Κων. Λαμπρίδης.
1999, Πραγματοποιείται η 1η Επίσημη παρουσία του Προέδρου της
Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου στον
εορτασμό. Την πρωτοβουλία είχαν οι: Δήμαρχος Καρπάθου Χρήστος
Κατσάνης, o Καθηγ. Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης και ο Δρ. Ντίνος Αντ.
Μελάς.
2000, Εντοπίζεται στα Βρετανικά Αρχεία το ημερολόγιο του Αγγλικού
αντιτορπιλικού Terpsihore από τον Καθηγ. Μανώλη Μ. Μελά, που
έδωσε σημαντικές πληροφορίες για την κατάσταση, που επικρατούσε
στην Κάρπαθο και στην Κάσο, τις πρώτες ημέρες μετά την επικράτηση
του Επαναστατικού Κινήματος.
2004, Πραγματοποιείται η 2η Επίσημη παρουσία του Προέδρου της
Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου στον
εορτασμό της 5ης Οκτωβρίου.
Παρουσιάζεται το πρόπλασμα του βιβλίου του Ντίνου Αντ. Μελά
“Ιστορία του Επαναστατικού Απελευθερωτικού Κινήματος Καρπάθου –
5 Οκτωβρίου 1944”. Η παρουσία αυτή συντελέστηκε επί Δημαρχίας
Μιχάλη Ιωαννίδη με τη συνεργασία του Καθηγ. Μηνά Αλ. Αλεξιάδη και
του Δρ. Ντίνου Αντ. Μελά.
2004, Καθιερώνεται από τον Σύλλογο Απεριτών Αττικής “ΟΜΟΝΟΙΑ” και τον
Σύλλογο Βωλαδιωτών Αθηνών “ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΠΛΑΓΙΑ” ο ετήσιος
εορτασμός στο Μαρούσι της Αττικής της επετείου της 11ης
Οκτωβρίου 1944, ως ημέρας υπογραφής της Συμφωνίας Παράδοσης
των Ιταλικών δυνάμεων στο Απέρι. Πρόεδρος των Απεριτών ήταν τότε
ο Μιχάλης Γ. Μικροπανδρεμένος και των Βωλαδιωτών ο αείμνηστος
Μηνάς Ζαβόλας.
2005, Άνοιξη, ο ομιλών γίνεται ο πρώτος Καρπάθιος που ξαναντίκρισε στους
φιλόξενους χώρους του Ιστορικού Αρχείου του Ελληνικού Υπουργείου
των Εξωτερικών —εξήντα ένα (61) χρόνια μετά τα συμβάντα— το
Αυθεντικό Μήνυμα που απηύθυναν οι Επαναστατημένοι Καρπάθιοι
προς την Ελληνική Κυβέρνηση του Καΐρου! Δύο από τα σημαντικότερα
νέα στοιχεία, που ήρθαν τότε στο φως ήταν: α. ότι το ιστορικό εκείνο
κείμενο δεν υπεγράφη από τα πέντε μόνο Μέλη της Παγκαρπαθιακής
Διοικητικής Επιτροπής, όπως ήταν επί χρόνια γνωστό, αλλά από 51
συνολικά Καρπάθιους και Κάσιους και μεταξύ αυτών και από εννέα (9)
κορυφαίοι Μενετιάτες!…και β. ότι η Αποστολή Σωτηρίας των
Καρπαθίων αναχώρησε από το Φοινίκι αδιαμφισβητήτως τη 10η
Οκτωβρίου 1944!!!
Τα σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα, κλήθηκα να τα παρουσιάσω ως
κεντρικός ομιλητής στον εορτασμό της 62ης Επετείου της 5ης
Οκτωβρίου από τον Σύλλογο των Απανταχού Μενετιατών Καρπάθου
«Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ», που διοργανώθηκε στις 12
Νοεμβρίου 2006, επί Προεδρίας Ηλία Νικ. Χαλκιά, στο Πνευματικό
Κέντρο του Ιερού Ναού Ευαγγελιστρίας Πειραιώς με υπόδειξη του
Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη και του Δρ. Ντίνου Αντ. Μελά.
Το επόμενο έτος κλήθηκα επίσης για τον ίδιο λόγο στην εκδήλωση του
εορτασμού της 63ης Επετείου της 11ης Οκτωβρίου, που
συνδιοργανώθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2007 από τον Σύλλογο Απεριτών
Αττικής «Η ΟΜΟΝΟΙΑ» και τον Σύλλογο Βωλαδιωτών Αθήνας «Η
ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΠΛΑΓΙΑ» στο Μαρούσι της Αττικής. Στις συγκεκριμένες
μάλιστα εκδηλώσεις παραβρέθηκαν στο ακροατήριο στενοί συγγενείς
των ιστορικών πρωταγωνιστών, χωρίς κανείς να αμφισβητήσει έστω και
κατ‘ ελάχιστον τα νεοπαρουσιαζόμενα στοιχεία.
2005, Καθιερώνεται από το Τοπικό Διαμέρισμα Απερίου του Δήμου
Καρπάθου, έχοντας και τη στήριξη των τοπικών Συλλόγων, ο ετήσιος
εορτασμός της 11ης Οκτωβρίου 1944, ημέρας υπογραφής της
Οριστικής Συμφωνίας Παράδοσης των Ιταλών στο Απέρι. Πρόεδρος
του Τοπικού Διαμερισματικού Συμβουλίου Απερίου ήταν ο Μιχάλης
Τσαγκάρης, Πρόεδρος της ΟΜΟΝΟΙΑΣ Απερίου ο Γιάννης Λυριστής
και Πρόεδρος της ΟΜΟΝΟΙΑΣ Αττικής ο Μιχάλης Μικροπανδρεμένος.
2007, Εκδίδεται στην Αθήνα το βιβλίο του Μανώλη Γ. Κασσώτη “Η
Κάρπαθος στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο” στο οποίο περιλαμβάνεται και
συνοπτική, πλην ακριβής, αναφορά στα γεγονότα της Επανάστασης
της 5ης Οκτωβρίου 1944 (σ.σ. 383-396).
2008, Ο Καποδιστριακός Δήμος Καρπάθου αναλαμβάνει επισήμως την
ευθύνη διοργάνωσης του εορτασμού της επετείου της 11ης
Οκτωβρίου 1944, ημέρας υπογραφής της Οριστικής Συμφωνίας
Παράδοσης των Ιταλών στο Απέρι. Δήμαρχος Καρπάθου ήταν ο
Μιχάλης Ιωαννίδης και Πρόεδρος του Τοπικού Διαμερίσματος Απερίου
ο Νίκος Ορφανίδης.
2012, Δημιουργείται το ντοκιμαντέρ του Μανώλη Δημελλά “Μαρτυρίες
Ξεσηκωμού” με αναφορά στην Επανάσταση της 5ης Οκτωβρίου 1944,
που παίρνει μέρος στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
2012, Εκδίδεται στη Ρόδο από την Περιφερειακή Ενότητα Καρπάθου-Κάσου
(post mortem) με Έπαρχο τον Μιχάλη Εμμ. Ερωτόκριτο το πόνημα του
π. Γεωργίου Κωνσταντινίδη “Αρκάσα, Η Αγία Λαύρα της Καρπάθου”,
όπου γίνεται αναντίρρητα αποδεκτό ότι η αναχώρηση του σκάφους
«Immacolata» έγινε στις 10 Οκτωβρίου από το Φοινίκι.
2012, 15 Δεκεμβρίου, Συντελείται με πρωτοβουλία της (πρώην)
Αυτοδιοίκητης Κοινότητας Μενετών Καρπάθου, η έκδοση του
μνημειώδους έργου του Ντίνου Αντ. Μελά “Ιστορία του Επαναστατικού
Απελευθερωτικού Κινήματος Καρπάθου – 5 Οκτωβρίου 1944” με
Επιμελητή Έκδοσης τον ομιλούντα.
Η επίσημη παρουσίαση του συγγράμματος (post mortem) έγινε στο
κτίριο της Παλαιάς Βουλής στην Αθήνα με κάθε μεγαλοπρέπεια και με
τη συμμετοχή διακεκριμένων καθηγητών Πανεπιστημίου της χώρας.
Διοργανωτής της παρουσίασης ήταν το Επαρχείο Καρπάθου – Κάσου
επί Επάρχου Μιχάλη Εμμ. Ερωτόκριτου και Συντονιστής της
Εκδήλωσης ο ομιλών.
2014, Πρώτος Ενωτικός Παγκαρπαθιακός εορτασμός της επετείου της 5ης
Οκτωβρίου από τον Σύλλογο των Απανταχού Καρπαθίων (Σ.Α.Κ.) σε
συνεργασία με όλους τους Καρπαθιακούς Παροικιακούς Συλλόγους
της Αττικής στον Πειραιά, επί Προεδρίας του Καθηγ. Ιωάννη Γ.
Καραϊτιανού.
2016, Επίσημη παρουσία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας
Προκόπη Παυλόπουλου στον εορτασμό της 5ης Οκτωβρίου στις
Μενετές. Ήταν η υλοποίηση μιας πρωτοβουλίας του Δημάρχου
Καρπάθου Ηλία Ανδρ. Λάμπρου και του Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη.
2016, Πρώτος επίσημος εορτασμός της επετείου της 5ης Οκτωβρίου από
τον Σύλλογο των Απανταχού Καρπαθίων (Σ.Α.Κ.) και τους
Καρπαθιακούς Συλλόγους της Αττικής στην Αθήνα. Πρόεδρος του
Σ.Α.Κ. ο Ιωάννης Γ. Καραϊτιανός.
2016, Ολοκληρώνεται το ιστορικό φωτοντοκιμαντέρ του Συλλόγου των
Απανταχού Καρπαθίων “Κάρπαθος: Από τους μύθους ως την ένωση με
την Ελλάδα” με εκτενή αναφορά στα γεγονότα της Επανάστασης της
Καρπάθου. Ήταν αποτέλεσμα τριετούς συνεργασίας: του Καθηγητή
Μανώλη Μ. Μελά, του ομιλούντος, του Μιχάλη Γ. Μικροπανδρεμένου,
του Μανώλη Μ. Τσαγκάρη, του Αντώνη Γ. Χαλκιά και του Γιώργου Ν.
Κανάκη. Πρόεδρος Σ.Α.Κ. ο Ιωάννης Γ. Καραϊτιανός.
2017, Μετά από αίτημα που υπέβαλε στον Έπαρχο Καρπάθου – Κάσου
Γιάννη Γ. Μηνατσή ο τότε Πρόεδρος του Δεκαπενταμελούς Μαθητικού
Συμβουλίου του Γενικού Λυκείου Απερίου Καρπάθου Σοφοκλής Μηνά
Οικονομίδης, ο νεότερος, η 5η Οκτωβρίου κηρύχθηκε επίσημη αργία
σε όλα τα σχολεία της νήσου Καρπάθου.
2019, Δημιουργία της ιστοσελίδας www.KarpathianRevolution.gr – October 5th
1944 από τον Μανόλη Δημελλά.
2020, 1η Επίσημη παρουσία της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας
Αικατερίνης Σακελλαροπούλου στον εορτασμό της 5ης Οκτωβρίου
μετά από την αποστολή πρόσκλησης του Δημάρχου Καρπάθου Γιάννη
Θεμ. Νισύριου, που είχε τη στήριξη και του Υπουργού Καθηγ. Γιώργου
Βασ. Γεραπετρίτη.
2021, 8 Οκτωβρίου, Η Κοινότητα Ολύμπου τιμά για πρώτη φορά επί
Προεδρίας Ηλία Βασ. Παπαηλία την «Πρώτη ημέρα Ελευθερίας της
Ολύμπου». Εισηγητής & κεντρικός ομιλητής ο πρ. Πρόεδρος του
Π.ΟΡ.Ο.Κ. Γιώργος Νικ. Τσαμπανάκης.
2023, 2 Μαΐου, Καθιερώνεται επίσημα από τον Δήμο Καρπάθου με απόφαση
του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (Αρ. Απόφ. 55/2023) ο εορτασμός
της 8ης Οκτωβρίου, “Πρώτης ημέρας Ελευθερίας της Ολύμπου” επί
Προεδρίας Κοινοτικού Συμβουλίου Ολύμπου Ηλία Βασ. Παπαηλία και
επί Δημαρχίας Καρπάθου Ιωάννη Θεμ. Νισύριου (ΔΙΑΥΓΕΙΑ,
Α.Δ.Α.:9ΨΑΚΩΕ0-9Λ6).
2024, 2η Επίσημη παρουσία της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας
Αικατερίνης Σακελλαροπούλου στον εορτασμό της 5ης Οκτωβρίου,
επί Δημάρχου Καρπάθου Μιχάλη Κων. Φελουζή και με τη στήριξη του
Υπουργού Καθηγ. Γιώργου Βασ. Γεραπετρίτη.
2024, 23 Ιουλίου, Υποβάλλεται προς τον Δήμο Καρπάθου έγγραφο αίτημα
(Αρ. Πρωτ.: 18781) του Εξωραϊστικού και Εκπολιτιστικού Ομίλου
Μενετών «Η ΠΡΟΟΔΟΣ» επί Προεδρίας Γεωργίου Μιχ. Σπανού και του
Αθλητικού Γυμναστικού Συλλόγου Μενετών «Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ» επί
Προεδρίας Γεωργίου Μηνά Ιωαννίδη για την κήρυξη της 5ης
Οκτωβρίου ως υποχρεωτικής αργίας σε όλη την Κάρπαθο.
2024, 27 Οκτωβρίου, 74 χρόνια μετά την ίδρυση του Παγκαρπαθιακού
Συλλόγου Ρόδου πραγματοποιείται ο πρώτος επίσημος εορτασμός της
5ης Οκτωβρίου από την Καρπαθιακή Παροικία της Ρόδου. Εισηγήτρια
η Πρόεδρος του Παγκαρπαθιακού Συλλόγου Ρόδου Ειρήνη
Γεργατσούλλη – Γιάννουστα, έχοντας εξασφαλίσει τη συμμετοχή
και του Συλλόγου των Απανταχού Καρπαθίων επί Προεδρίας Ιωάννη Γ.
Καραϊτιανού. Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ο Γιώργος Νικ.
Τσαμπανάκης.
2025, 28 Ιουλίου, Θεσμοθετείται η 5η Οκτωβρίου από το Ελληνικό κράτος
ως τοπική αργία για τη νήσο Κάρπαθο (τεύχος Α΄, αρ. φ. 135,
Προεδρικό Διάταγμα υπ’ αριθ. 67), επί Δημαρχίας Μιχάλη Κ.
Φελουζή και με Πρόεδρο της Δημοτικής Κοινότητας Μενετών τον
Νίκο Π. Καλή.
2026, Επίσημη παρουσία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας
Κωνσταντίνου Τασούλα στον εορτασμό της 5ης Οκτωβρίου. Δήμαρχος
Καρπάθου ο Μιχάλης Κων. Φελουζής έχοντας τη στήριξη και του
Υπουργού Καθηγ. Γιώργου Βασ. Γεραπετρίτη.
Επίλογος
Κυρίες και κύριοι,
αυτοί υπήρξαν οι κυριότεροι σταθμοί στην μακρά πορεία της καταγραφής, ανάδειξης και αξιολόγησης των γεγονότων του Επαναστατικού Απελευθερωτικού Κινήματος της Καρπάθου και της καθιέρωσης των εορτασμών της επετείου της 5ης Οκτωβρίου 1944 στην Κάρπαθο και στην Καρπαθιακή ευρύτερα διασπορά.
Μια πορεία δύσκολη με αντιφάσεις και παλινωδίες, που όμως δεν εμπόδισαν το Επαναστατικό Απελευθερωτικό Κίνημα της 5ης Οκτωβρίου του 1944 να βρει την αναγνώριση των ειδημόνων και τη θέση που του αξίζει στη συνείδηση των συμπατριωτών μας.
Είθε η πορεία αυτή να ολοκληρωθεί με απόλυτη επιτυχία στο ορατό μέλλον και η 5η Οκτωβρίου να αποτελέσει ένα φωτεινό ιστορικό ορόσημο της Καρπαθιακής ενότητας.
8.10.2026
Καρπαθιακά Νέα
