Μια ιστορική φωτογραφία, μια οικογενειακή αφήγηση και μια έρευνα που ταξιδεύει από την Κάρπαθο και την Κάλυμνο στα παράλια της Μικράς Ασίας, πριν ακόμη από το 1850, φέρνει στο φως μια ιδιαίτερα συγκινητική ιστορία καταγωγής.
Ο Αριστογείτων Κώτσας, με αφορμή την έρευνα που πραγματοποιεί για τις οικογενειακές του ρίζες, μοιράστηκε μια φωτογραφία και μια ιστορία που συνδέει την Κάρπαθο με τον Γέροντα της Μικράς Ασίας και την οικογένεια του με δύο από τα νησιά των Δωδεκανήσων.
«Η Κάρπαθος δεν είναι Λέρος!», γράφει χαρακτηριστικά, αναφερόμενος με χιούμορ σε πρόσφατη αντίστοιχη ιστορία από τη Λέρο. Όπως σημειώνει, μέχρι σήμερα δεν έχει επιβεβαιωθεί η άφιξη Καρπαθίων προσφύγων στον Γέροντα το 1922. Η δική του όμως οικογενειακή ιστορία πηγαίνει πολύ βαθύτερα στον χρόνο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια ιστορική οικογενειακή φωτογραφία.
Στα αριστερά διακρίνεται η Τάση, ενώ σε πρώτο πλάνο βρίσκεται ο Βάσος, με την Πόπη στα πόδια του. Εκατέρωθεν βρίσκονται η γιαγιά Καλλιόπη και ο παππούς Αριστογείτων ο Α΄, έχοντας στα πόδια του τον μικρό ξανθομπόμπιρα Αριστογείτονα τον Γ΄ – τον ίδιο τον σημερινό αφηγητή της ιστορίας.
Στην άκρη δεξιά στέκεται μία από τις προγιαγιάδες του, η Σοφία, γνωστή ως «Καλέ» της Ζαρκαδιάς, μια γυναίκα που έζησε από το 1880 έως το 1970 και κουβαλούσε μια ιδιαίτερα βαριά οικογενειακή ιστορία.
Η Σοφία, πριν παντρευτεί τον «Μάρκου» στον Γέροντα και αποκτήσει επτά παιδιά, είχε το πατρικό επώνυμο Καρπάθιου και από τη μητρική της πλευρά καταγόταν από οικογένεια Καλύμνιων.
Σύμφωνα με την οικογενειακή έρευνα του Αριστογείτωνα Κώτσα, η ιστορία ξεκινά πριν από το 1850.
Ένας Μηνακάκης από την Κάρπαθο και ένας Κουτελάς από την Κάλυμνο εγκατέλειψαν τα νησιά τους και πέρασαν στα παράλια της Μικράς Ασίας, εγκαθιστάμενοι στον Γέροντα.
Εκεί, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί, τα οικογενειακά ονόματα άλλαξαν, οι άνθρωποι ρίζωσαν στον νέο τόπο και οι δύο οικογενειακές γραμμές συναντήθηκαν μέσα από γάμους και συγγένειες.
Από εκείνη τη συνάντηση γεννήθηκαν παιδιά, εγγόνια και, πολλές γενιές αργότερα, ο ίδιος ο Αριστογείτων Κώτσας.
Μια μικρή, σχεδόν παιχνιδιάρικη φράση που χρησιμοποιεί ο ίδιος αποτυπώνει αυτή την απίστευτη διαδρομή: «γέλα, βρόντα – γέλα, βρόντα» και κάπως έτσι… γεννήθηκα κι εγώ!
Η τραγωδία του Σεπτεμβρίου του 1922
Πίσω όμως από τη χαρά της ανακάλυψης υπάρχει και μια βαθιά τραγωδία.
Η Σοφία «Καλέ» είχε αποκτήσει επτά παιδιά. Τέσσερα από αυτά, σύμφωνα με την οικογενειακή μαρτυρία, χάθηκαν μικρά ακόμη, τον Σεπτέμβριο του 1922, στην προκυμαία και στο καράβι, μέσα στη δίνη της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Έτσι, η οικογενειακή μνήμη δεν καταγράφει μόνο μια μετακίνηση πληθυσμών και μια αλλαγή τόπου. Κρατά ζωντανό και το προσωπικό κόστος μιας από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του Ελληνισμού του 20ού αιώνα.
Η «Καλέ» της Ζαρκαδιάς έζησε μέχρι το 1970, έχοντας μέσα της τις μνήμες μιας ολόκληρης εποχής.
Η αναζήτηση των ριζών οδήγησε τον Αριστογείτονα Κώτσα στην Κάρπαθο. Στο νησί βρέθηκε μαζί με τον Γιώργο Μηνακάκη, πιθανότατα πέμπτο ξάδερφό του, τον Μανόλη Μελά, Καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, τον σημαντικό ερευνητή της Καρπάθου και Ολυμπίτη Γιώργο Τσαμπανάκη, καθώς και τον Κοινοτάρχη Ολύμπου Γιώργο Χατζηπαπά.
Η έρευνα συνεχίζεται και κάθε νέο στοιχείο φαίνεται να προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι σε ένα οικογενειακό παζλ που ξεπερνά τα όρια ενός νησιού.
Γιατί τελικά η ιστορία της Καρπάθου δεν βρίσκεται μόνο στα αρχεία, στα βιβλία και στις παλιές φωτογραφίες. Βρίσκεται και στους ανθρώπους που, αιώνες ή γενιές αργότερα, ψάχνουν να βρουν από πού ξεκίνησαν οι δικοί τους.
Και στην περίπτωση του Αριστογείτωνα Κώτσα, η ανακάλυψη του 1/16 της Καρπαθιακής καταγωγής του φαίνεται πως είναι μόνο η αρχή.
«Αρχίζω να γίνομαι πάρα πολύ περήφανος για το 1/16 της Καρπαθιακής μου Καταγωγής», γράφει χαρακτηριστικά.
Και η έρευνα έχει ακόμη δρόμο. Γιατί, όπως προαναγγέλλει ο ίδιος, πίσω από την επίπονη και «ιδρωτοφόρα» αναζήτηση κρύβονται πολλές συγκινητικές, αλλά και γλεντιστικές στιγμές, στις οποίες θα επανέλθει.
Και υπάρχει ακόμη μία συγγενική διαδρομή που περιμένει να φωτιστεί: μία αδελφή της Σοφίας Καρπάθιου παντρεύτηκε Κασδοβασίλη, ενώ οι Κουτελάδες της Καλύμνου… καλούνται ήδη να ετοιμάζονται για το επόμενο κεφάλαιο της έρευνας.
Ο Αριστογείτων Κώτσας ευχαριστεί όλους όσοι συνέβαλαν στην αναζήτηση των οικογενειακών του ριζών και ιδιαίτερα τον Μανόλη Δημελλά για την ανάρτηση της έρευνας στα «Καρπαθιακά Νέα».
Μια φωτογραφία λοιπόν μπορεί να είναι πολλά περισσότερα από μια εικόνα. Μπορεί να είναι η αφετηρία ενός ταξιδιού στον χρόνο. Να ενώσει την Κάρπαθο με την Κάλυμνο, τα Δωδεκάνησα με τα παράλια της Μικράς Ασίας και τους σημερινούς ανθρώπους με εκείνους που έφυγαν πριν από σχεδόν δύο αιώνες.
Και κάποιες φορές, μέσα από μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία, ένας άνθρωπος δεν ανακαλύπτει απλώς τους προγόνους του.
Ανακαλύπτει ένα μικρό, αλλά πολύτιμο κομμάτι του εαυτού του.
Χρόνια πολλά, ω Καρπάθιοι και «Καρπάθιοι»! Υγιαίνετε!
16.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
