Το ταξίδι ξεκίνησε από το Όθος της Καρπάθου, πέρασε από τα Οθωμανικά Αρχεία της Κωνσταντινούπολης και φτάνει τώρα στον Πειραιά, την πόλη που εδώ και δεκαετίες αποτελεί σημείο αναφοράς για χιλιάδες Καρπάθιους και Δωδεκανήσιους.
Το ερχόμενο το Σάββατο , 13 Ιουνίου 2026, αναμένεται να παρουσιαστεί στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη στον Πειραιά το βιβλίο του Ιωάννη Β. Βασιλάκη «Κάρπαθος & Κάσος – Οθωμανικά Φορολογικά Κατάστιχα», στο πλαίσιο των εκδηλώσεων μνήμης για τη συμπλήρωση 202 ετών από το Ολοκαύτωμα της Ηρωικής Κάσου.
Πρόκειται για ένα έργο που πολλοί χαρακτηρίζουν ως το έργο ζωής του συγγραφέα και συλλέκτη Ιωάννη Β. Βασιλάκη, ενός ανθρώπου που γεννήθηκε στον Όθος Καρπάθου, εργάζεται ως οικονομολόγος, αλλά αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη διάσωση, τεκμηρίωση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης της Καρπάθου και της Κάσου. Η πολυετής ερευνητική του προσπάθεια στα Οθωμανικά Αρχεία της Κωνσταντινούπολης οδήγησε στην ανακάλυψη και αξιοποίηση τριών αυθεντικών φορολογικών καταστίχων των ετών 1593, 1672 και 1711, τα οποία δημοσιεύονται για πρώτη φορά σε ενιαία επιστημονική έκδοση.
Ο Ιωάννης Βασιλάκης είναι ένας παθιασμένος συλλέκτης ιστορικών τεκμηρίων, χαρτών, φωτογραφιών, καρτ ποστάλ και αρχειακού υλικού, στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί και σε ειδικές εκθέσεις ιστορικών ντοκουμέντων στην Κάρπαθο. Η συλλογή του αποτελεί πλέον πολύτιμο αποθετήριο μνήμης για τις επόμενες γενιές.
Το βιβλίο του ξεπερνά τα όρια μιας τοπικής ιστορικής έκδοσης.
Μέσα από τις σελίδες των οθωμανικών καταστίχων αναδύονται ονόματα οικογενειών, χωριά, τοπωνύμια, καλλιέργειες, επαγγέλματα και οικονομικές δραστηριότητες, συνθέτοντας μια εξαιρετικά λεπτομερή εικόνα της ζωής στην Κάρπαθο και την Κάσο κατά τον 16ο, 17ο και 18ο αιώνα. Τα κατάστιχα μετατρέπονται από ψυχρά φορολογικά έγγραφα σε ζωντανές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν, εργάστηκαν και διατήρησαν την ταυτότητά τους σε δύσκολους καιρούς.
Ιδιαίτερη αξία έχει το γεγονός ότι το έργο εισάγει στη δωδεκανησιακή ιστοριογραφία ένα σημαντικό σώμα πρωτογενών πηγών, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη δημογραφία, την κοινωνική οργάνωση και την οικονομική ζωή του νοτιοανατολικού Αιγαίου. Παράλληλα, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι νησιωτικές κοινωνίες κατάφεραν να διατηρήσουν αναλλοίωτες τη γλώσσα, την ορθόδοξη πίστη, τις κοινοτικές τους δομές και τη συλλογική τους συνείδηση επί αιώνες.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο ομότιμος καθηγητής Λαογραφίας Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης και ο π. Δήμαρχος Καρπάθου Μιχάλης Χανιώτης, δύο πρόσωπα με σημαντική προσφορά στην ιστορική έρευνα και τη μελέτη του δωδεκανησιακού πολιτισμού.
Η παρουσίαση στον Πειραιά αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό. Από το Όθος της Καρπάθου, όπου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 2025, μέχρι την Ηρωική Κάσο και τώρα στο μεγάλο δωδεκανησιακό κέντρο της πρωτεύουσας, το έργο του Ιωάννη Βασιλάκη συνεχίζει το δικό του ταξίδι στη μνήμη. Ένα ταξίδι που δεν αφορά μόνο δύο νησιά, αλλά ολόκληρο τον ελληνισμό του νοτιοανατολικού Αιγαίου.
Μανώλης Δημελλας
9.6.2026
Καρπαθιακα Νέα
