Φάκελοι Μνήμης της Δωδεκανήσου -Ταχυδρομική Ιστορία Καρπάθου .
Συλλογή Ιωάννη Β. Βασιλάκη .[Αθήνα 26.12.2025]
Ταχυδρομική επικοινωνία, περιφέρεια και λογοκρισία στο Φοινίκι Καρπάθου του 1943
Αναλυτική ερμηνεία της περιγραφής «Egeo – Scarpanto»
Αναφέρεται στη Δωδεκάνησο υπό ιταλική κυριαρχία.
Το Scarpanto = Κάρπαθος, επίσημη ιταλική ονομασία.
«2 × 1,25 L. “Imperiale”»
Δύο γραμματόσημα 1,25 Λιρέτες της σειράς:
- Imperiale (Regno d’Italia)
- Τυπική σειρά της φασιστικής Ιταλίας (1929–1942)
- Χρησιμοποιείται κανονικά στο Αιγαίο έως το 1943
FINICHI SCARPANTO / EGEO – 16.4.43»
- FINICHI = Τοπικό πρακτορείο χωριού Φοινίκι (Finiki)
- Ερυθρός ακυρωτήρας είναι εξαιρετικά σπάνιος σε πραγματική ταχυδρομική χρήση
- Ημερομηνία: 16 Απριλίου 1943 λίγους μήνες πριν την ιταλική κατάρρευση (Σεπτέμβριος 1943)
Τα περισσότερα FINICHI strikes είναι:
- φιλοτελικά
- ή σε χαλαρά γραμματόσημα σε αεροπορικό φάκελο είναι μοναδικό.
Αυτό το αντικείμενο είναι:
✔ Γνήσια ταχυδρομημένη αεροπορική επιστολή
✔ Από χωριό της Καρπάθου (Finiki)
✔ Με σπάνιο ερυθρό τοπικό ακυρωτήρα
✔ Με διπλή ιταλική στρατιωτική λογοκρισία
✔ Σε πολεμική περίοδο αιχμής (1943)
✔ Με πραγματικό προορισμό την Αθήνα
Ο ταχυδρομικός φάκελος που εστάλη από το Φοινίκι της Κάρπαθος τον Απρίλιο του 1943 δεν αποτελεί απλώς ένα σπάνιο φιλοτελικό αντικείμενο. Αποτελεί ένα τεκμήριο εξαιρετικής μοναδικότητας, καθώς, με βάση τη μέχρι σήμερα διεθνή φιλοτελική βιβλιογραφία και τη γνωστή καταγραφή υλικού, πρόκειται για τον πρώτο και μοναδικό μέχρι σήμερα γνωστό φάκελο παγκοσμίως που συνδυάζει πραγματική αεροπορική διακίνηση, τοπικό ακυρωτήρα village agency του Φοινικιού και πλήρη στρατιωτική λογοκρισία της περιόδου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το Φοινίκι, μικρός παραθαλάσσιος οικισμός της νότιας Καρπάθου, δεν υπήρξε ποτέ ταχυδρομικό κέντρο. Η λειτουργία τοπικού πρακτορείου εξυπηρετούσε περιορισμένες ανάγκες συλλογής και προώθησης της αλληλογραφίας προς κεντρικότερα σημεία του ιταλοκρατούμενου Αιγαίου. Για τον λόγο αυτό, οι σφραγίδες του Φοινικιού είναι γνωστές κυρίως από μεμονωμένα ευρήματα και, στις περισσότερες περιπτώσεις, από φιλοτελική χρήση χωρίς σαφή ταχυδρομική διαδρομή. Η εμφάνισή τους όμως επάνω σε φάκελο πραγματικής κυκλοφορίας, και μάλιστα αεροπορικής, συνιστά εξαίρεση τέτοιας τάξης που μεταβάλλει το αντικείμενο σε σημείο αναφοράς.
Ο συγκεκριμένος φάκελος φέρει δύο γραμματόσημα της ιταλικής σειράς Imperiale, συνολικής ονομαστικής αξίας 2,50 λιρετών, ποσό που αντιστοιχεί ακριβώς στο προβλεπόμενο αεροπορικό τέλος της εποχής. Η ορθότητα της ταχυδρομικής χρέωσης αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για φιλοτελική κατασκευή, αλλά για αποστολή που υπάκουε πλήρως στους ισχύοντες κανονισμούς. Η επιλογή της αεροπορικής οδού από ένα απομονωμένο χωριό της Καρπάθου προς την Αθήνα, εν μέσω πολεμικών συνθηκών, καταδεικνύει τόσο την ανάγκη ταχείας επικοινωνίας όσο και τη λειτουργική ένταξη της τοπικής κοινωνίας σε ευρύτερα δίκτυα επαφής.
Η ημερομηνία αποστολής, 16 Απριλίου 1943, τοποθετεί τον φάκελο σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή. Η Ιταλία εξακολουθεί να ελέγχει τη Δωδεκάνησο, αλλά η πολεμική εξέλιξη προμηνύει την επικείμενη κατάρρευση της ιταλικής διοίκησης. Η Ελλάδα τελεί υπό γερμανική κατοχή και η αλληλογραφία μεταξύ διαφορετικών ζωνών κατοχής υπόκειται σε αυστηρό και συστηματικό έλεγχο. Η παρουσία της ταινίας «Verificato per Censura» και της μαύρης σφραγίδας «Censura Militare» πιστοποιεί ότι ο φάκελος ανοίχθηκε, ελέγχθηκε και εγκρίθηκε από στρατιωτική λογοκριτική αρχή.
Οι ενδείξεις αυτές, συχνά παρεξηγημένες ως φθορές, αποτελούν στην πραγματικότητα ουσιώδη στοιχεία τεκμηρίωσης. Το άνοιγμα και η επανασφράγιση του φακέλου συνιστούν απτά ίχνη της λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού σε συνθήκες πολέμου και επιτήρησης. Ο φάκελος μετατρέπεται έτσι σε φορέα πληροφοριών όχι μόνο για την ταχυδρομική ιστορία, αλλά και για την καθημερινή εμπειρία της επικοινωνίας σε μια κοινωνία περιορισμένης ελευθερίας.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο προορισμός: η Αθήνα. Η αποστολή από το Φοινίκι προς το κέντρο του ελληνικού χώρου, έστω και κατεχόμενου, μαρτυρεί τη διατήρηση δεσμών οικογενειακών, κοινωνικών ή πνευματικών, οι οποίοι υπερέβαιναν τα διοικητικά σύνορα και τις στρατιωτικές γραμμές. Ο φάκελος δεν είναι απλώς ταχυδρομικό αντικείμενο, είναι ίχνος ανθρώπινης σχέσης και ανάγκης επικοινωνίας.
Ο φάκελος από το Φοινίκι αποτελεί, τελικά, ένα μοναδικό παγκόσμιο τεκμήριο της ταχυδρομικής ιστορίας της Καρπάθου. Συμπυκνώνει την περιφέρεια, τον πόλεμο, τη λογοκρισία και την ανθρώπινη επικοινωνία σε ένα και μόνο αντικείμενο. Σε αντίθεση με τη μεμονωμένη σφραγίδα, που απομονώνεται από το ιστορικό της πλαίσιο, ο φάκελος διατηρεί ακέραιο το σύνολο της διαδρομής του. Και ακριβώς γι’ αυτό, η αξία του δεν είναι μόνο φιλοτελική, αλλά πρωτίστως ιστορική και τεκμηριακή.
Αθήνα 8.1.2026
Ιωάννης Β Βασιλάκης
