Η ζωή και το έργο του Βασίλη Μελά αναδεικνύονται μέσα από τις αναφορές του προέδρου της Λαογραφικής Εταιρείας και ομότιμου καθηγητή Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, ο οποίος προλόγισε το βιβλίο του και έχει επισημάνει τη σπουδαιότητά του ως μια αυθεντική μαρτυρία για την ιστορία της καρπαθιακής μετανάστευσης. Πρόκειται για ένα έργο που διασώζει όχι μόνο προσωπικές εμπειρίες, αλλά και ένα σημαντικό κεφάλαιο της συλλογικής μνήμης της Καρπάθου.
Ο Βασίλης Μελάς (Μενετές 1912 – Αθήνα 2010) υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα. Ζωγράφος, ποιητής, συγγραφέας και άνθρωπος του μόχθου, κατάφερε να μετατρέψει τα βιώματα της ξενιτιάς σε πολύτιμη ιστορική και λογοτεχνική παρακαταθήκη.
Γεννήθηκε στις Μενετές τον Νοέμβριο του 1912, φοίτησε στο τοπικό Σχολαρχείο. Στα δύσκολα χρόνια του Μεσοπολέμου εργάστηκε αρχικά ως γεωργός, όμως, όπως χιλιάδες νέοι της εποχής, αναγκάστηκε να αναζητήσει καλύτερη τύχη στο εξωτερικό. Τον Αύγουστο του 1935 ταξίδεψε στην Περσία, όπου παρέμεινε για τρία χρόνια εργαζόμενος σε οικοδομές και στα μεγάλα έργα κατασκευής του σιδηροδρομικού δικτύου.
Τις εμπειρίες αυτής της δύσκολης περιόδου κατέγραψε στο βιβλίο «Τρία χρόνια βιοπάλης στην Περσία», που κυκλοφόρησε το 1999. Μέσα από τον μυθιστορηματικό ήρωα «Βρόντη», ο οποίος ουσιαστικά αποτελεί το λογοτεχνικό του alter ego, αφηγείται τη σκληρή καθημερινότητα των Καρπαθίων μεταναστών, τις κακουχίες στα εργοτάξια και στις γαλαρίες, αλλά και τις ανθρώπινες σχέσεις που γεννήθηκαν ανάμεσα σε εργάτες διαφορετικών εθνικοτήτων.
Το βιβλίο δεν αποτελεί μόνο προσωπική αφήγηση. Είναι μια πολύτιμη ιστορική καταγραφή μιας εποχής κατά την οποία εκατοντάδες Καρπάθιοι αναζητούσαν εργασία στην Περσία. Ο Μελάς περιγράφει με συγκίνηση τις συνθήκες εργασίας, τη φτώχεια, την αλληλεγγύη, αλλά και την καθημερινότητα των Περσών, καταγράφοντας τις μεγάλες κοινωνικές ανισότητες που συνάντησε. Η αφήγησή του διανθίζεται από στοιχεία της καρπαθιακής ντοπιολαλιάς, στίχους και προσωπικά σκίτσα, καθώς υπήρξε και αξιόλογος ζωγράφος.
Παράλληλα, αφιερώθηκε με συνέπεια στη ζωγραφική, σπουδάζοντας στα εργαστήρια των Νίκου Ατζαρίτη και Σταύρου Δαλάκου, αλλά και στο Βέλγιο. Συμμετείχε σε ομαδικές εκθέσεις στην Αθήνα, τη Ρόδο και τη Φλωρεντία, ενώ πραγματοποίησε και επτά ατομικές εκθέσεις. Στη λογοτεχνία είχε ήδη αφήσει το αποτύπωμά του με την ποιητική συλλογή «Εξιστορούν οι βράχοι» και το βιβλίο «Υγεία και μακροζωία».
Ο Βασίλης Μελάς έφυγε από τη ζωή στην Αθήνα το 2010, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για την ιστορία της Καρπάθου. Οι σελίδες του βιβλίου του διασώζουν τον αγώνα, την αξιοπρέπεια και τις ελπίδες μιας γενιάς ανθρώπων που γνώρισαν τη σκληρή ξενιτιά, χωρίς ποτέ να λησμονήσουν τον τόπο τους.
Το έργο του αποτελεί φόρο τιμής όχι μόνο στον ίδιο, αλλά και σε όλους τους Καρπάθιους που, στα δύσκολα χρόνια του Μεσοπολέμου, πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς αναζητώντας εργασία, αξιοπρέπεια και ένα καλύτερο μέλλον. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του, οι αγώνες, οι θυσίες και τα όνειρά τους παραμένουν ζωντανά, αποτελώντας πολύτιμη παρακαταθήκη για τις νεότερες γενιές.
Μανώλης Δημελλας
2.8.2026
Καρπαθιακα Νέα
