Δεν ήταν για όλους το Σουδάν. Πίσω από τη θάλασσα και χιλιάδες χιλιόμετρα από τα πετρόχτιστα χωριά της Καρπάθου απλωνόταν μια Αφρική άγνωστη, σκληρή και συχνά εχθρική. Ζούγκλες, ποτάμια, πυρετοί, άγρια φύση και εργοτάξια μέσα στην ενδοχώρα. Κι όμως, στις αρχές του 20ού αιώνα, άνθρωποι από το Απέρι, τη Βωλάδα, τις Πυλές και τα άλλα χωριά του νησιού έβαζαν το λιγοστό τους βιος σε ένα καράβι και έφευγαν χωρίς να ξέρουν τι θα συναντήσουν.
Ήταν μετανάστες χωρίς φόβο. Δεν πήγαιναν μονάχα για μια δουλειά. Πήγαιναν να κατακτήσουν έναν άγνωστο κόσμο με τα χέρια τους. Εκεί όπου υπήρχε δρόμος, σιδηρόδρομος, γέφυρα, σχολείο, εκκλησία ή κυβερνητικό κτίριο, βρέθηκαν Καρπάθιοι να χτίζουν, να δημιουργούν.
Και κάπως έτσι, σε μια γωνιά της Αφρικής που για τους περισσότερους Έλληνες ήταν σχεδόν άγνωστη, οι άνθρωποι ενός μικρού νησιού του Αιγαίου άφησαν το δικό τους αποτύπωμα πάνω στο Σουδάν.
Το άρθρο της Ευαγγελίας Ν. Γεωργιτσογιάννη (Evangelia N. Georgetsuiani), που δημοσιεύθηκε αρχικά στη Journal of Greeks Abroad και αναδημοσιεύθηκε στο SudaneseOnline στις 18 Νοεμβρίου 2014, φωτίζει αυτή την σχεδόν άγνωστη πλευρά της καρπαθιακής διασποράς.
Στις αρχές του 20ού αιώνα η Κάρπαθος είχε ήδη παράδοση στην οικοδομή και στα τεχνικά επαγγέλματα. Οι τεχνίτες του νησιού μετακινούνταν σε ομάδες, αναζητώντας εργασία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στη Μικρά Ασία και αργότερα σε χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Αμερικής.
Το Σουδάν αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς. Η βρετανική διοίκηση είχε ανάγκη από έμπειρους τεχνίτες και εργολάβους και οι Καρπάθιοι, πολλοί από τους οποίους έφταναν μέσω Αιγύπτου, βρήκαν εκεί ένα τεράστιο πεδίο εργασίας.
Η ελληνική παροικία αναπτύχθηκε κυρίως στο Khartoum, Port Sudan, Wad Madani και El Obeid. Ανάμεσα στους Έλληνες υπήρχαν έμποροι, εργολάβοι, δημόσιοι υπάλληλοι, τεχνίτες, βιομήχανοι και επιστήμονες.
Οι Καρπάθιοι ξεχώρισαν ιδιαίτερα στα μεγάλα κατασκευαστικά έργα.
Ο Ιωάννης Ν. Χατζηαντωνίου Ioannis N. Hatziantoniou, από το Απέρι, κατασκεύασε κυβερνητικά κτίρια και εγκαταστάσεις στο Port Sudan το 1908, ενώ αργότερα ανέλαβε κτίρια του Υπουργείου Άμυνας στο Khartoum, μεταξύ 1920 και 1922. Μαζί με τον ανιψιό του Νικόλαο Πετρίτη ή Πετριτίδη Nicholas Petretis ή Petretides συνδέεται με την κατασκευή της Medical School του Khartoum, του κυβερνητικού εργαστηρίου και της Halfaya Bridge. Δημιούργησε επίσης κατασκευαστική εταιρεία με τον συμπατριώτη του Νικόλαος Π. Ποθητός (;) Nicholas P. Vouthetos.
Ο Νικόλαος Π. Ποθητός ή Βουθετός (;) Nicholas P. Vouthetos, επίσης από το Aperi, γεννήθηκε το 1870 και έφτασε στο Khartoum το 1902. Ανάμεσα στα έργα που του αποδίδονται είναι η Greek Orthodox Church του Khartoum, το British Military Hospital στο Omdurman και η ελληνική σχολή του Khartoum.
Ο Πολύχρονης Ε. Ζαβόλας – Polychronis E. Zavoulas, από τη Volada, έφτασε στο Khartoum το 1907 και εργάστηκε στην κατασκευή της Anglican Church το 1912.
Ο Κωνσταντίνος Γ. Μπατής Konstantinos G. Batis, από το Mesohori, θεωρείται ο πρώτος εργολάβος που δημιούργησε λατομεία στο Σουδάν για την εξόρυξη γρανίτη και άλλων οικοδομικών πετρωμάτων. Συνδέεται επίσης με την κατασκευή της ελληνικής σχολής του Port Sudan το 1925–1926.
Ο Πολυχρόνης Ε. Χουτζ…(;) Polychronis E. Hoytz (1882–1954) έφτασε στο Khartoum το 1908 και εργάστηκε για πολλά χρόνια σε σημαντικά κατασκευαστικά έργα της πρωτεύουσας, μεταξύ των οποίων το Governor-General’s Palace, το σημερινό Republican Palace, καθώς και κτίρια αγγλικών τραπεζών.
Ο Ιωάννης Σταυράκης Ioannis P. Stavrikis, από τη Volada, εγκαταστάθηκε στο Khartoum το 1907 και δραστηριοποιήθηκε ως εργολάβος δημοσίων έργων στην Aruma, στην περιοχή της Kassala. Ειδικεύτηκε στην κατασκευή αρδευτικών καναλιών για γεωργικές εκμεταλλεύσεις και συνεργάστηκε με τον αδελφό του George.
Ο Ιωάννης Μουλάκης Ioannis E. Moulakis, από τις Pyles, έφτασε στο Port Sudan το 1906 και εργάστηκε σε προκατασκευασμένα κτίρια μαζί με τον Hatziantonio και τον Ioannis G. Karpetos.
Ξεχωριστή περίπτωση ήταν ο Andonis E. Petretis, από το Aperi. Πολιτικός μηχανικός και αρχιτέκτονας, απόφοιτος της Lausanne, είχε προηγουμένως εργαστεί σε δημόσια έργα στο Μαρόκο. Το 1925 εκπόνησε τα σχέδια για την Greek School του Port Sudan. Αργότερα έφυγε από το Σουδάν και εγκαταστάθηκε στην Ινδοκίνα, όπου πέθανε.
Ο George Petretis (1874–1935) εργάστηκε επίσης στο Σουδάν ως εργολάβος οικοδομών και αργότερα δραστηριοποιήθηκε στον χώρο των ξενοδοχείων.
Οι Καρπάθιοι όμως δεν περιορίστηκαν στις μεγάλες πόλεις. Πολλοί εργάστηκαν ως χτίστες και ξυλουργοί στην κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Port Sudan–Berber, που ολοκληρώθηκε το 1906. Άλλοι μετακινούνταν από περιοχή σε περιοχή, ακολουθώντας τα εργοτάξια και τις διαθέσιμες δουλειές.
Οι συνθήκες ήταν δύσκολες και οι αμοιβές δεν ήταν πάντα ικανοποιητικές. Ένα δημοσίευμα της εφ. Karpathos της 20ής Νοεμβρίου 1908 περιέγραφε την έλλειψη εργασίας στο Port Sudan και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι Έλληνες εργάτες.
Παρά τα προβλήματα, το ρεύμα δεν σταμάτησε. Σύμφωνα με την έρευνα, περίπου 800 Καρπάθιοι εργάζονταν στο Σουδάν μεταξύ 1900 και 1920. Κάποιοι επέστρεψαν στην Ελλάδα, άλλοι συνέχισαν προς άλλες χώρες, ενώ αρκετοί παρέμειναν μόνιμα στο Σουδάν.
Σταδιακά άλλαξαν και τα επαγγέλματά τους. Από τους πρώτους χτίστες και εργάτες προέκυψαν δάσκαλοι, γιατροί, φαρμακοποιοί, μηχανικοί, επιχειρηματίες και υπάλληλοι τραπεζών και εμπορικών εταιρειών.
Οι Καρπάθιοι δημιούργησαν επίσης τη δική τους κοινωνική και εκπαιδευτική οργάνωση. Το 1907 ίδρυσαν την Educational Association of the Greeks from Karpathos, η οποία ανέπτυξε φιλανθρωπική δράση και στήριξε την ιδιαίτερη πατρίδα τους. Το 1912 διέθεσε τα έσοδά της στην ελληνική κυβέρνηση.
Η καρπαθιακή παρουσία παρέμεινε ισχυρή και στις δεκαετίες που ακολούθησαν. Μεταξύ 1933 και 1936, Καρπάθιοι που βρίσκονταν ήδη στο Σουδάν αλλά και νεοαφιχθέντες εργάστηκαν στην κατασκευή του Jebel Aulia Dam, ενός από τα σημαντικότερα αρδευτικά έργα στον Νείλο.
Έτσι, μια γενιά ανθρώπων από τα χωριά της Καρπάθου βρέθηκε να συμμετέχει στην οικοδόμηση μιας ολόκληρης χώρας.
Δεν άφησαν πίσω τους μόνο την ανάμνηση μιας ελληνικής παροικίας. Άφησαν κτίρια, σχολεία, εκκλησίες, γέφυρες, δρόμους, αρδευτικά έργα και σιδηροδρομικές γραμμές.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο δυνατή πλευρά της καρπαθιακής μετανάστευσης: άνθρωποι που έφυγαν από ένα μικρό νησί του Αιγαίου και, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, μπήκαν στην άγνωστη Αφρική χωρίς να περιμένουν να τους ανοίξει κανείς τον δρόμο. Τον άνοιξαν οι ίδιοι
Στοιχεία από τη δημοσίευση στο SudaneseOnline: 18 Νοεμβρίου 2014
Μανώλης Δημελλάς
23.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
