Καλοκαίρι του 1964 στην Κάρπαθο.
Ο Πωλ Βιττωρούλης, ήδη ένας άνθρωπος που είχε βρεθεί ως πολεμικός ανταποκριτής σε γωνιές του πλανήτη όπου γραφόταν η ιστορία και συνέχιζε ακάθεκτος, επιστρέφει για λίγο στο νησί του. Αυτή τη φορά δεν έχει απέναντι του κάποιο σκληρό μέτωπο πολέμου. Βγάζει τη φωτογραφική του μηχανή και στρέφει τον φακό προς την παραλία, μέσα το λιμάνι, στα Πηγάδια.
Τρεις εικόνες. Μόνο τρεις γλυκιές, τρυφερές εικόνες.
Κι όμως, εξήντα και πλέον χρόνια μετά, αυτές οι φωτογραφίες μοιάζουν να έχουν αποκτήσει μια άλλη αξία. Δεν είναι στιγμιότυπα μιας παλιάς Καρπάθου. Είναι τεκμήρια ενός τόπου που δεν υπάρχει πια έτσι όπως τον γνώρισε ο φωτογράφος και η γενιά του. Ένας τόπος πριν από τις μεγάλες παρεμβάσεις, πριν από την ανάπτυξη, πριν η λέξη «πρόοδος» γίνει σχεδόν αυτονόητη απάντηση σε κάθε ερώτημα.
Τα χρόνια που ακολούθησαν έφεραν δρόμους, κτίρια, υποδομές, αλλαγές. Έφεραν και εκείνες τις ριζικές μεταμορφώσεις που σήμερα κοιτάζουμε πια με περισσότερη φειδώ. Όχι επειδή όλα όσα έγιναν ήταν λάθος. Ούτε επειδή ένας τόπος μπορεί ή πρέπει να μείνει ακίνητος μέσα στον χρόνο, σαν σκηνικό για καρτ ποστάλ ή ταινίας φιξιόν.
Όμως οι τρεις φωτογραφίες του Βιττωρούλη θέτουν, χωρίς να λένε ούτε μία λέξη, ένα ερώτημα: τι χάνουμε κάθε φορά που αποφασίζουμε να αλλάξουμε έναν τόπο;
Χρειαζόταν ο παραλιακός; Ήταν πράγματι έργο πρώτης ανάγκης; Εξυπηρέτησε ανάγκες που τότε δεν μπορούσαν να προβλεφθούν αλλιώς; Κανείς σήμερα δεν μπορεί να δώσει απόλυτες απαντήσεις με τη βεβαιότητα του ανθρώπου που γνωρίζει εκ των προτέρων την εξέλιξη της Ιστορίας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να κάνουμε τις ερωτήσεις.
Γιατί η ανάπτυξη δεν είναι μόνο όσα χτίζουμε. Είναι και όσα αποφασίζουμε να μη χαλάσουμε. Δεν είναι μόνο το νέο που προσθέτουμε, αλλά και το παλιό που καταλαβαίνουμε ότι έχει αξία πριν εξαφανιστεί και χρειαστεί, χρόνια μετά, να το αναζητούμε μέσα σε παλιές φωτογραφίες.
Ίσως αυτό να είναι σήμερα το μεγαλύτερο μάθημα αυτών των τριών εικόνων από το καλοκαίρι του 1964. Όχι μια νοσταλγία για μια Κάρπαθο που πέρασε. Αλλά μια προειδοποίηση για την Κάρπαθο που έρχεται.
Κάθε παρέμβαση αφήνει το αποτύπωμά της για δεκαετίες. Και γι’ αυτό, πριν αλλάξουμε την εικόνα ενός τόπου, πριν ισοπεδώσουμε, τσιμεντώσουμε, επεκτείνουμε ή «εκσυγχρονίσουμε», ίσως χρειάζεται να κάνουμε κάτι πολύ απλό: να μετράμε κάθε βήμα δύο και τρεις φορές.
Γιατί κάποιες φορές η ιστορία δεν μας αφήνει τη δυνατότητα να γυρίσουμε πίσω. Μας αφήνει μόνο μια φωτογραφία. Και σε κάποιους ίσως μια αδιόρατη σιωπηλή θλίψη βαθιά μέσα στα μάτια.
Μανώλης Δημελλάς
21.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
