Η Ελένη Λειμωνά-Τρεμπέλα δεν ήταν μόνο μια σπουδαία αρχιτεκτονισσα. Ήταν ένας άνθρωπος που έμαθε να βλέπει τον τόπο ως μνήμη, το σπίτι ως αφήγηση και την αρχιτεκτονική ως πράξη αγάπης. Με την αναχώρησή της κλείνει ένας κύκλος σπάνιας πνευματικής γονιμότητας, αλλά μένει ανοιχτό και ζωντανό το έργο της, χαραγμένο στο χαρτί, στην πέτρα και κυρίως στους ανθρώπους.
Θεσσαλονικιά στην καταγωγή, Καρπάθια στην καρδιά, η Ελένη Τρεμπέλα συνδέθηκε με το νησί μέσα από τον έρωτα και τη ζωή της με τον Μηνά Τρεμπέλα. Εκεί όπου για άλλους η Κάρπαθος ήταν τόπος καταγωγής, για εκείνη έγινε τόπος επιλογής. Την περπάτησε, τη μελέτησε, την άκουσε. Και την υπηρέτησε με επιστημονική ακρίβεια και βαθύ σεβασμό.
Το μνημειώδες έργο της «Το Λαϊκό Καρπάθικο Σπίτι» δεν είναι μια ακόμη αρχιτεκτονική μελέτη. Είναι ένα βιβλίο ταυτότητας! Μια πολύχρονη κατάθεση γνώσης, που διέσωσε μορφές, τρόπους, αναλογίες και νοοτροπίες πριν χαθούν κάτω από την πίεση της άναρχης ανάπτυξης και της λήθης. Μαζί με τις μελέτες της για τους ανεμόμυλους του Αιγαίου και τη λαϊκή αρχιτεκτονική της Αστυπάλαιας, η Ελένη Τρεμπέλα άφησε μια παρακαταθήκη ανεκτίμητη για τον ελληνικό χώρο.
Δίπλα στον Μηνά Τρεμπέλα, συγκρότησαν ένα από τα σπάνια εκείνα ζευγάρια όπου η κοινή ζωή και η κοινή επιστήμη συμπορεύονται χωρίς ανταγωνισμό, με αλληλοσεβασμό και κοινό όραμα. Από τα μεγάλα αστικά έργα της Θεσσαλονίκης μέχρι τον μοναστηριακό σχεδιασμό στο Άγιον Όρος και την Ορμύλια, η Ελένη δεν στεκόταν στη σκιά, αλλά στο ίδιο ύψος, με λόγο, κρίση και υπογραφή.
Ήταν άνθρωπος χαμηλών τόνων, ουσίας και πειθαρχίας. Δεν επιδίωξε ποτέ τη δημοσιότητα· την ενδιέφερε η ακρίβεια, η αλήθεια του χώρου, η συνέχεια της παράδοσης χωρίς μίμηση και χωρίς φολκλόρ. Γι’ αυτό και το έργο της αντέχει: δεν φωνάζει, αλλά μιλάει καθαρά.
Η Κάρπαθος αποχαιρετά σήμερα μια γυναίκα που δεν γεννήθηκε στο νησί, αλλά το τίμησε όσο λίγοι. Και η Θεσσαλονίκη μια δημιουργό που συνέβαλε σιωπηλά στη φυσιογνωμία της. Όσοι τη γνώρισαν, μιλούν για το βλέμμα της, τη διακριτική της δύναμη και τη βαθιά της αγάπη – για τον Μηνά, για την αρχιτεκτονική, για τον τόπο.
Η Ελένη Τρεμπέλα έφυγε. Μα τα σπίτια που μελέτησε, οι αυλές που κατανόησε, οι πέτρες που σεβάστηκε, συνεχίζουν να μιλούν στο όνομά της. Και αυτό είναι, ίσως, η πιο καθαρή μορφή αθανασίας.
Φωτογραφία εξωφύλλου Καλλιόπη Μαλλοφτη
Μανώλης Δημελλας
13.1.2025
Καρπαθιακα Νέα
