Διαβάζοντας το ρεπορτάζ για το πρόγραμμα «Επιστροφή στις Ρίζες» που φιλοξενεί νέους ελληνικής καταγωγής στη Θράκη, στην ιστοσελίδα www.xronos.gr, δύσκολα μπορεί κανείς να μη σκεφτεί πόσο σημαντικό είναι για τα παιδιά της ομογένειας να γνωρίσουν όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και την ιστορία των τόπων από τους οποίους ξεκίνησαν οι οικογένειές τους.
Για τους Καρπάθιους του εξωτερικού, το νησί δεν είναι μόνο ένας καλοκαιρινός προορισμός. Είναι ο τόπος που κρύβει τις μνήμες των παππούδων τους, τις ιστορίες που άκουσαν στο οικογενειακό τραπέζι, τα τραγούδια, τους χορούς και τις παραδόσεις που ταξίδεψαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, αλλά δεν χάθηκαν ποτέ.
Πριν από δύο χρόνια, στα Σπόα, πραγματοποιήθηκε μια δράση που έδειξε τον δρόμο. Με πρωτοβουλία του Γυναικείου Συλλόγου Σπόων και τη συνεργασία του Ινστιτούτου Λαϊκού Πολιτισμού Καρπάθου, μικροί και μεγάλοι συμμετείχαν σε βιωματικές περιηγήσεις σε τόπους ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας.
Ανάμεσά τους και παιδιά που είχαν έρθει από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τις καλοκαιρινές τους διακοπές.
Δεν επρόκειτο για ένα κοινό μάθημα ιστορίας. Ήταν ένα ταξίδι μνήμης.
Στον αρχαίο οικισμό του Μαράθου και στην Εφταμπατούσα, τα παιδιά άκουσαν τον εξαιρετικό ερευνητή και φίλο Ηλία Βασιλαρά να αφηγείται ιστορίες αιώνων. Έμαθαν για τους πρώτους οικισμούς, τις μεγάλες παλαιοχριστιανικές βασιλικές, τα βυζαντινά λουτρά και τη ζωή των προγόνων τους. Άγγιξαν τις πέτρες, περπάτησαν στα μονοπάτια, συνέδεσαν το παρελθόν με το παρόν.
Και όταν τελείωσε η ξενάγηση, η ιστορία μετατράπηκε σε βίωμα. Η λύρα και το λαούτο πήραν τη θέση τους, οι μαντινάδες αντήχησαν στον τόπο και τα παιδιά γνώρισαν από κοντά πώς γεννιέται και εξελίσσεται ένα αυθεντικό καρπάθικο γλέντι.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αξία τέτοιων πρωτοβουλιών. Δεν μεταδίδουν άχρωμες πληροφορίες. Εγγράφουν μνήμες. Δημιουργούν δεσμούς. Δίνουν στα παιδιά της διασποράς λόγους να αγαπήσουν τον τόπο των προγόνων τους και να νιώσουν ότι ανήκουν σε αυτόν.
Η Κάρπαθος διαθέτει έναν ανεκτίμητο πλούτο ιστορίας, παράδοσης και πολιτισμού. Διαθέτει επίσης χιλιάδες παιδιά και νέους της ομογένειας που κάθε καλοκαίρι επιστρέφουν στο νησί αναζητώντας, συνειδητά ή ασυνείδητα, τις ρίζες τους.
Ίσως έχει έρθει η ώρα να οργανωθούν ακόμη περισσότερες δράσεις, με τη συνεργασία συλλόγων, φορέων, του Δήμου και της Περιφέρειας, ώστε αυτή η γνωριμία να αποκτήσει πιο συστηματικό χαρακτήρα.
Γιατί η διατήρηση της καρπάθικης ταυτότητας δεν εξασφαλίζεται μόνο μέσα από τα πανηγύρια και τις οικογενειακές αφηγήσεις.
Χρειάζεται γνώση, βίωμα και επαφή με τον τόπο. Χρειάζεται τα παιδιά να περπατήσουν εκεί όπου περπάτησαν οι πρόγονοί τους, να ακούσουν τις ιστορίες των ανθρώπων που αφιέρωσαν τη ζωή τους στην έρευνα και τη διάσωση της τοπικής μνήμης.
Το παράδειγμα της Θράκης δείχνει πόσο μεγάλη αξία έχουν τα προγράμματα «επιστροφής στις ρίζες». Η Κάρπαθος, όμως, έχει ήδη αποδείξει ότι γνωρίζει τον τρόπο. Το μόνο που χρειάζεται είναι να επενδύσει ακόμη περισσότερο σε τέτοιες πρωτοβουλίες, ώστε οι επόμενες γενιές Καρπαθίων, όπου κι αν ζουν, να συνεχίσουν να κουβαλούν το νησί όχι μόνο στο όνομά τους, αλλά και στην καρδιά τους.
Μανώλης Δημελλάς.
18.6.2026
Καρπαθιακα Νέα
