Γράφει ο Αριστείδης Μιαούλης
Στη βόρεια Κάρπαθο, στην περιοχή του πορθμού της Σαρίας και κοντά στην Αγία Αικατερίνη, υπάρχει μια σοβαρή αρχαιολογική υπόθεση που συνδέει τη θέση με το αρχαίο ιερό του Ποσειδώνα Πορθμίου.
Είχα σήμερα τη ευκαιρία να επισκεφθώ το σημείο με την εκλεκτή συντροφιά των κ. Γιάννη Τσέρκη, εκπαιδευτικού και βαθύ γνώστη της τοπικής ιστορίας κ.Γιώργου Β. Πρωτόπαπα, που μας μετέφερε με το ιδιωτικό του σκάφος, την κ. Φούλα Κομν. Φαρμακιδη τον εγγονό της Κομνηνό Μανιό και ένα φίλο.
Η κ. Φαρμακίδη με την πρόωρα αδικοχαμένη κουνιάδα της Ειρήνη Μαστρομιχάλη, ανέλαβαν τη συντήρηση της εκκλησίας της Αγίας Αικατερίνης, χτισμένης περί την αρχή του 19ου αι, πλησίον της παλαιότερης. Κατά τις μαρτυρίες της κ. Ευγενίας Αβδελή και κ. Θετικούλας Βασ. Πρωτόπαπα, η εικόνα της Αγίας Αικατερίνης, που πιστεύεται ότι κάποια στιγμή θα ” επιστρεψει σπιτι της” βρέθηκε στον παλαιό ναό της, ίσως να ήταν πρωτύτερα, σην αρχαία Κάρπαθο το σημαντικό ιερό το αφιερωμένο στον Ποσειδώνα Πόρθμιο.
Η ύπαρξή του δεν αμφισβητείται, καθώς επιβεβαιώνεται από σειρά αρχαίων επιγραφών, κυρίως του 2ου αιώνα π.Χ. Οι επιγραφές δείχνουν ότι η λατρεία του Ποσειδώνα Πορθμίου είχε ευρύτερη, πιθανότατα παγκάρπαθια σημασία, και συνδεόταν με θεσμούς και πρόσωπα της αρχαίας Καρπάθου.
Μία από τις σημαντικές επιγραφικές μαρτυρίες αναφέρει αφιέρωμα στον Ποσειδῶνα Πόρθμιον από τον Ρόδιο στρατηγό Νικαγόρα, γύρω στο 197 π.Χ.
Άλλη επιγραφή, από το περιβάλλον της αρχαίας Βρυκούς, προβλέπει την ανέγερση τιμητικής στήλης στο ιερό του Ποσειδώνα Πορθμίου.
Οι μαρτυρίες αυτές επιβεβαιώνουν ότι το ιερό ήταν οργανωμένος και αναγνωρισμένος χώρος λατρείας.
Η ακριβής θέση του ιερού, όμως, δεν έχει αποδειχθεί οριστικά. Μία σημαντική αρχαιολογική άποψη το τοποθετεί εδώ στη βόρεια Κάρπαθο, στην περιοχή του Τριστόμου και της Αγίας Αικατερίνης, πάνω από τον πορθμό που χωρίζει την Κάρπαθο από τη Σαρία.
Όπως βλέπετε στη φωτογραφία η Αγία Αικατερίνη βρίσκεται ακριβώς πάνω από ένα φυσικό θαλάσσιο πέρασμα, τον στενό πορθμό της Σαρίας.
Επομένως, η σύνδεση του θεού με τον πόρθμο, δηλαδή με το θαλάσσιο πέρασμα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η θέση θα ήταν επίσης φυσικό σημείο αναφοράς για τους θαλασσινούς που περνούσαν από το στενό.
Επιπλέον, στην περιοχή της Αγίας Αικατερίνης έχουν εντοπιστεί αρχαία κατάλοιπα και παλαιότερες οικοδομικές φάσεις κάτω ή γύρω από το σημερινό εκκλησάκι. Αυτά έχουν συμβάλει στην υπόθεση ότι η θέση μπορεί να διατηρεί τη μνήμη ενός αρχαιότερου ιερού.
Επομένως, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι ο Ποσειδών Πόρθμιος λατρευόταν στην Κάρπαθο και ότι υπήρχε οργανωμένο ιερό του. Εκείνο που παραμένει υπόθεση είναι η ακριβής θέση του.
Η ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΚΚΗΣΙΑ
Η Αγία Αικατερίνη εμφανίστηκε , κατά τις δύο αφηγήτριες μου στην Μαρία Τσέρκη , μια φορά “ολοζώντανη” και άλλες καθ’ ύπνον προτρέποντας την να ξεθάβουν την εικόνα της απο την ερειπωμένη εκκλησία της και να χτίσουν νέα.
Ζήτησαν από τον ιερέα της Ολύμπου παπα- Οργκή( Γιώργη) Σκευοφύλακα να τελέσει αγιασμό στο σημείο που υποδεικνύει η Αγία.
Με την δικαιολογία πως έλειπε το μουλάρι του, ο παπά Ορκής νόμισε πως γλύτωσε την μεγάλη διαδρομή. Τότε- πάντα κατά τις αφηγητριες- η Αγία ” τον βούανε” τον άφησε άφωνο.
Το βράδυ το μουλάρι χλιμίντρισε στην αυλή του. Έτσι πήγε στο σημείο που του υπέδειξε η Μαρία Τσέρκη και καθώς ξεκινούσε τον αγιασμό η φωνή του επανήλθε.
Η Αγία εμφανίστηκε πάλι στον ύπνο της γυναίκας σε ώρα θερισμού ζητώντας μεσάνυχτα να σκάψει με το άντρα της στην παλιά εκκλησια για να ξεθάψεμουν την εικόνα, όπως και έγινε.
Πλαι στην εικονα βρεθηκαν και καρβουνάκια για θυμιατό. Πάλι με την υπόδειξη της Αγίας και σχέδιο στο νέο σημείο ” θαρρείς από αόρατο δαχτυλο” ζητήθηκε το κτίσιμο της σημερινής εκκλησίας με υλικά και απο την αρχαία για να τοποθετηθούν ως ” παραστάφνεςκαι μπρόφλι”.
Χαμηλότερα βρίσκεται και το στενό σημείο που ενώνει την Κάρπαθο με τη Σαρία και διαδραματιζόταν το ” αντίειρμα” οπως μας λέει ο εκπαιδευτικός κ. Γιαννης Τσέρκης ( Βίντεο) .
Εκεί βρίσκεται και το ωραίο επίγραμμα του ερευνητή και συγγραφέα Γιώργου Η. Ζωγραφίδη για να θυμίζει το γεγονός.
20.8.2026
Καρπαθιακα Νέα
