Ένα έργο ζωής του Ηλία Μαστροπαύλου για την πολιτιστική κληρονομιά του νησιού – Η πρόταση του Κώστα Σκανδαλίδη για βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών
Υπάρχουν βιβλία που καταγράφουν έναν τόπο και υπάρχουν βιβλία που διασώζουν έναν ολόκληρο κόσμο. Η νέα έκδοση για την Κάσο ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Πίσω από τις σελίδες της βρίσκεται ο Ηλίας Μαστροπαύλος, ο άνθρωπος που ανέλαβε να αναζητήσει, να καταγράψει και να διασώσει στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της ιδιαίτερης πατρίδας του. Δεν περιορίστηκε στα προφανή. Πέρασε το κατώφλι των παλιών σπιτιών, αναζήτησε στοιχεία στις εκκλησίες και τα μοναστήρια, στάθηκε στα μνημεία και στους αρχαιολογικούς χώρους και προσπάθησε να καταγράψει έναν πολιτισμό που δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, αλλά και στις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής.
Η προσπάθεια αυτή χρειάστηκε χρόνο, επιμονή και γνώση. Χρειάστηκε, όμως, και ανθρώπους που θα τη στήριζαν. Ο δήμαρχος Κάσου Μιχάλης Ερωτόκριτος και ο Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου έδωσαν την απαραίτητη στήριξη, ώστε ο πνευματικός μόχθος του Μαστροπαύλου να αποκτήσει τη μορφή μιας ολοκληρωμένης και καλαίσθητης έκδοσης.
Σημαντική είναι και η συμβολή του Μηνά Βιντιάδη, που ανέλαβε τον σχεδιασμό και την επιμέλεια. Το αποτέλεσμα είναι ένα λεύκωμα που δεν λειτουργεί απλώς ως φωτογραφική ή αισθητική παρουσίαση της Κάσου. Είναι ένα ντοκουμέντο για την αρχιτεκτονική, τη λαϊκή τέχνη, τη γλώσσα, τα αντικείμενα, τις τεχνικές και τις μνήμες ενός τόπου.
Ίσως μάλιστα η μεγαλύτερη αξία του βιβλίου να βρίσκεται σε κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο: στις λέξεις. Λέξεις όπως ανθορόδακας, βλαστομαίανδρος, κατωσούφι, μιντενές, οκτάκτινος, πανωσούφι, παραμακλίκι, σηρικοί τροχοί, σπειρομαίανδρος και ταλλιέρι δεν είναι απλώς άγνωστοι όροι ενός παλιού λεξιλογίου. Είναι απομεινάρια ενός κόσμου, ενός τρόπου ζωής και μιας λαϊκής δημιουργίας που χωρίς την καταγραφή τους θα έμεναν σταδιακά έξω από τη συλλογική μνήμη.
Γι’ αυτό και η έκδοση ξεπερνά τα όρια της Κάσου. Αφορά την ίδια τη νεότερη ελληνική πολιτιστική κληρονομιά και μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο υλικό για βιβλιοθήκες, ερευνητές, εκπαιδευτικούς και όλους όσοι ασχολούνται με τη λαϊκή τέχνη και την ιστορία των Δωδεκανήσων.
Ο Δωδεκανήσιος συγγραφέας Κώστας Σκανδαλίδης, έχοντας διαβάσει το βιβλίο και γνωρίζοντας τη σημασία του, δεν περιορίστηκε σε μια τυπική παρουσίαση. Προχώρησε ένα βήμα περισσότερο και διατύπωσε δημόσια την άποψη ότι το έργο αξίζει να βραβευτεί από την Ακαδημία Αθηνών.
Η πρόταση αυτή έχει τη δική της βαρύτητα. Γιατί ένα έργο που καταγράφει με τόσο συστηματικό τρόπο έναν σημαντικό αλλά λιγότερο γνωστό πλούτο του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού δεν είναι υπόθεση μόνο του δημιουργού του ή του νησιού που το γέννησε. Είναι μια παρακαταθήκη που αφορά όλους.
Ο Ηλίας Μαστροπαύλος έχει πλέον αφήσει το δικό του αποτύπωμα στην καταγραφή της Κάσου. Και το αποτύπωμα αυτό δεν βρίσκεται μόνο στις σελίδες του βιβλίου. Βρίσκεται στις λέξεις που διασώθηκαν, στα αντικείμενα που καταγράφηκαν, στις ιστορίες που συγκεντρώθηκαν και, κυρίως, στη δυνατότητα να τα γνωρίσουν οι επόμενες γενιές.
Η Κάσος απέκτησε ένα βιβλίο που δεν κοιτάζει απλώς προς το παρελθόν. Κοιτάζει και προς το μέλλον, γιατί η πολιτιστική κληρονομιά υπάρχει πραγματικά μόνο όταν καταγράφεται, μελετάται και παραδίδεται στους επόμενους.
Η ανάρτηση του Κώστα Σκανδαλίδη
«Ένα βιβλίο κόσμημα για την νεότερη ελληνική γραμματεία και τις λαϊκές τέχνες, ένα έργο για τις πανεπιστημιακές, δημόσιες, δημοτικές και ιδιωτικές βιβλιοθήκες ανά την Ελλάδα ολόκληρη.
Ο Ηλίας Μαστροπαύλος υπήρξε ο πρωταγωνιστής.
Ο φίλος Δήμαρχος Μιχάλης Ερωτόκριτος και ο Δήμος Κάσου έβαλαν πλάτες και ο πνευματικός μόχθος και όχι μόνον του Ηλία Μαστροπαύλου έλαβε σάρκα και οστά.
Ο Μηνάς Βιντιάδης με τον σχεδιασμό και την επιμέλειά του, που ξέρει καλά να ζυγιάζει τα λόγια του, λέει πως «ο Ηλίας Μαστροπαύλος διάβηκε το κατώφλι των σπιτιών, μπήκε σε εκκλησίες και μοναστήρια, και περπάτησε σε μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους, ρώτησε κι έμαθε τις ιστορίες τους ψηλαφώντας τις ‘πέτρες που μιλάνε’[…]Ένα έργο ζωής σ’ ένα πρωτότυπο λεύκωμα-ντοκουμέντο».
Αγαπητέ Φίλε, πλέον, Ηλία, το βιβλίο αυτό έχει το δακτυλικό σου αποτύπωμα, που δεν είναι άλλο από την ίδια την καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς της ηρωικής νήσου Κάσου, της δικής σου πατρίδας, αλλά και δικής μας.
Σε όλους τους συντελεστές της έκδοσης ένα μεγάλο ΜΠΡΑΒΟ.
Προσωπικά, σε ευχαριστώ εκ βαθέων, που με έκανες κοινωνό αυ-τού του σπουδαίου και μοναδικού έργου και -συν τοις άλλοις- μου χάρισες λέξεις που δεν γνώριζα, όπως ο ανθορόδακας, ο βλαστομαίανδρος, το κατωσούφι, ο μιντενές, ο οκτάκτινος, το πανωσούφι, το παραμακλίκι, οι σηρικοί τροχοί, ο σπειρομαίανδρος, το ταλλιέρι κι άλλες πολλές.
Πιστεύω, πως το βιβλίο αυτό πρέπει να βραβευτεί από την
Ακαδημία Αθηνών.
Ευγνώμων, αγαπητέ Φίλε Ηλία, για το βαρύτιμο δώρο σου αυτό».
2.9.2026
Καρπαθιακά Νέα
