Η πρόταση ενός συμπατριώτη μας για τον φετινό εορτασμό της Επανάστασης της 5ης Οκτωβρίου στις Μενετές έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: να προσκληθεί ως ομιλητής ο καθηγητής και ιστορικός ερευνητής Μανόλης Μελάς, εφόσον φυσικά ο ίδιος επιθυμεί να ανταποκριθεί στην πρόσκληση!
Η πρόταση δεν στηρίζεται μόνο στην επιστημονική του διαδρομή, αλλά κυρίως στη μακρόχρονη και προσωπική σχέση του με την ιστορία της Καρπάθου και ιδιαίτερα με το Επαναστατικό – Απελευθερωτικό Κίνημα του 1944.
Ο Μανόλης Μηνά Μελάς γεννήθηκε στην Κάρπαθο το 1949, σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, συνέχισε τις σπουδές του στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Λονδίνο, όπου απέκτησε μεταπτυχιακό και διδακτορικό τίτλο, ενώ δίδαξε επί σειρά ετών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
Πέρα όμως από την πανεπιστημιακή του πορεία, ανήκει στη γενιά που μεγάλωσε μέσα στον απόηχο των γεγονότων της δεκαετίας του 1940. Από μικρός είχε την ευκαιρία να ακούσει και να συνομιλήσει με ανθρώπους που συμμετείχαν στην Επανάσταση, ανάμεσά τους και τον πατέρα του, ο οποίος συνδέεται άμεσα με την πρώτη ένοπλη εκδήλωση του Κινήματος.
Για δεκαετίες συμπορεύτηκε ερευνητικά με τον αείμνηστο Ντίνο Μελά, που κατέγραψε και μελέτησε συστηματικά την ιστορία του Επαναστατικού – Απελευθερωτικού Κινήματος της Καρπάθου. Παράλληλα, αξιοποίησε τη δυνατότητα που είχε να συνομιλήσει με πρωταγωνιστές και αυτόπτες μάρτυρες, διασώζοντας πολύτιμες προφορικές μαρτυρίες.
Η ενασχόλησή του δεν έμεινε στη θεωρητική έρευνα. Ως πρόεδρος του Συλλόγου Απανταχού Καρπαθίων πρωτοστάτησε στη διοργάνωση μεγάλης επετειακής εκδήλωσης στο Βεάκειο Θέατρο του Πειραιά, όπου ήταν και ο κύριος ομιλητής. Στο πλαίσιο εκείνης της προσπάθειας παρουσιάστηκε και ντοκιμαντέρ με συνεντεύξεις πρωτεργατών της Επανάστασης, δημιουργώντας ένα σημαντικό αρχείο προφορικής ιστορίας.
Μέσα από το Καρπαθιακό Κέντρο Έρευνας και Πολιτισμού, του οποίου υπήρξε πρόεδρος, συνέχισε να οργανώνει εκδηλώσεις για την ιστορία του νησιού, ενώ σε μία από αυτές απονεμήθηκαν τιμητικά διπλώματα σε αγωνιστές της Επανάστασης, όταν αρκετοί από αυτούς βρίσκονταν ακόμη στη ζωή.
Σήμερα πρωτοστατεί και στην προσπάθεια για τη δημιουργία Μουσείου της 5ης Οκτωβρίου στις Μενετές, επιδιώκοντας να αποκτήσει η ιστορία του 1944 μια μόνιμη θέση στη συλλογική μνήμη της Καρπάθου.
Γι’ αυτό και η πρόταση να προσκληθεί ο Μανόλης Μελάς ως ομιλητής στον φετινό εορτασμό αξίζει σοβαρής εξέτασης.
Η 5η Οκτωβρίου δεν χρειάζεται απλώς έναν ακόμη πανηγυρικό λόγο. Χρειάζεται γνώση, ιστορική μνήμη και ανθρώπους που μπορούν να συνδέσουν την έρευνα με τις ζωντανές αφηγήσεις μιας γενιάς που σήμερα σχεδόν έχει χαθεί.
Ο Μανόλης Μελάς, εφόσον φυσικά αποδεχθεί μια τέτοια πρόσκληση, είναι ένας άνθρωπος που δεν μελέτησε απλώς την ιστορία της 5ης Οκτωβρίου. Μεγάλωσε δίπλα στη μνήμη της, άκουσε τους ανθρώπους που τη δημιούργησαν και αφιέρωσε δεκαετίες στη διατήρηση και την ανάδειξή της.
28.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
