Το ντοκιμαντέρ μας ,”Αμαρτωλά Κρανία;” παραμένει επίκαιρο!
Στις 9 Οκτωβρίου 1943, η Κάρπαθος βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο μιας μεγάλης αεροναυτικής σύγκρουσης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γερμανικά Stuka επιτέθηκαν στη βρετανική ναυτική δύναμη που επιχειρούσε στα νερά του Αιγαίου. Ανάμεσα στα γερμανικά αεροσκάφη βρισκόταν ένα Junkers Ju 87, το οποίο δεν θα επέστρεφε ποτέ στη βάση του. Ήταν το αεροσκάφος των Siegfried Martens και Ernst Kröger.
του Μανώλη Δημελλά
Το αεροσκάφος έφερε τον κωδικό S7+AK και τον αριθμό κατασκευής Werknummer 110461 και ανήκε στη 2./StG 3. Χειριστής του ήταν ο Unteroffizier Siegfried Martens, ενώ στο δεύτερο μέλος του πληρώματος, ως ασυρματιστής και πολυβολητής, αναφέρεται ο Oberfeldwebel Ernst Kröger. Τα γερμανικά στοιχεία απωλειών καταγράφουν το αεροσκάφος στις 9 Οκτωβρίου 1943 ως χαμένο ανατολικά της Σκαρπάντο από αντιαεροπορικά πυρά.
Το λαβωμένο Stuka, ωστόσο, δεν έπεσε αμέσως στη θάλασσα. Ο Martens κατάφερε να κρατήσει το αεροπλάνο στον αέρα και να κατευθυνθεί προς την Κάρπαθο. Για αρκετά μίλια το αεροσκάφος συνέχισε την πτήση του πάνω από το Αιγαίο, ώσπου έφτασε στις ανατολικές ακτές του νησιού.
Μπροστά στον πιλότο βρισκόταν η παραλία της Αγνόντιας, στην περιοχή των Σποών. Εκεί επιχείρησε αναγκαστική προσγείωση. Το Stuka ακούμπησε στην ακτή, όμως η προσπάθεια κατέληξε σε συντριβή και ανατροπή του αεροσκάφους. Ο Siegfried Martens σκοτώθηκε, ενώ ο Ernst Kröger τραυματίστηκε. Κάτοικοι της περιοχής έφτασαν στο σημείο και βοήθησαν τον τραυματισμένο Γερμανό να μεταφερθεί προς τα Πηγάδια.
Το αεροσκάφος παρέμεινε στην Αγνόντια και μαζί του παρέμεινε νεκρός ο Γερμανός πιλότος. Για τους κατοίκους της περιοχής ήταν ένα πρωτόγνωρο θέαμα: ένα γερμανικό πολεμικό αεροπλάνο, νεκρός αεροπόρος και στρατιωτικός εξοπλισμός σκορπισμένος γύρω από τα συντρίμμια.
Για τους Γερμανούς, όμως, η υπόθεση δεν μπορούσε να τελειώσει εκεί. Η κατοχή της Καρπάθου είχε μόλις περάσει από τους Ιταλούς στους Γερμανούς και ο έλεγχος του νησιού ήταν ασφυκτικός. Την έρευνα για την υπόθεση ανέλαβε ο Γερμανός αξιωματικός Stoltzmann, ο οποίος είχε υπό την ευθύνη του τον ανατολικό τομέα της Καρπάθου, με κέντρο τα Πηγάδια.
Σύντομα η πτώση του Stuka συνδέθηκε με τρεις κατοίκους των Σποών: τον Εμμανουήλ Κων. Πιπέρη, τον Πάχο Βασ. Ν. Πιπέρη και τον Εμμανουήλ Γ. Σισαμή. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες μαρτυρίες, οι Γερμανοί τους κατηγόρησαν ότι είχαν αφαιρέσει προσωπικά αντικείμενα από τον νεκρό Martens και εξαρτήματα από το αεροπλάνο.
Η υπόθεση πήρε πλέον τη μορφή στρατιωτικής δικαστικής διαδικασίας. Οι τρεις οδηγήθηκαν ενώπιον των γερμανικών κατοχικών αρχών και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Η διαδικασία, σύμφωνα με τις μεταγενέστερες μαρτυρίες, ήταν συνοπτική και σκληρή. Δεν γνωρίζουμε ακόμη το ακριβές γερμανικό δικαστικό έγγραφο ούτε τη νομική μορφή του οργάνου που εξέδωσε την απόφαση, γεγονός που αφήνει ένα σημαντικό κενό στην ιστορική τεκμηρίωση.
Λίγες ημέρες αργότερα, η τραγωδία ολοκληρώθηκε στα Πηγάδια. Οι τρεις Σποΐτες οδηγήθηκαν σε χωράφι κοντά στο νεκροταφείο και εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς. Για την ημερομηνία υπάρχει διαφορά στις πηγές: ορισμένες νεότερες αναφορές δίνουν την 4η Νοεμβρίου 1943, ενώ παλαιότερες τοπικές καταγραφές και κατάλογοι εκτελεσμένων δίνουν την 2α Νοεμβρίου 1943.
Τα ονόματά τους, όμως, έμειναν στη μνήμη της Καρπάθου: Εμμανουήλ Κων. Πιπέρης, Πάχος Βασ. Ν. Πιπέρης και Εμμανουήλ Γ. Σισαμής. Τρεις άνθρωποι που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη γερμανική κατοχική μηχανή μετά την πτώση ενός αεροπλάνου στην ακτή της Αγνόντιας και ξεθάφτηκαν με αιτία την παραγωγή του σχετικού ντοκιμαντέρ που δημιουργήσαμε “Αμαρτωλά κρανία;”!
Το παράξενο είναι ότι το ίδιο το Stuka δεν χάθηκε οριστικά. Για δεκαετίες παρέμεινε στον βυθό της Καρπάθου, ώσπου η σύγχρονη έρευνα εντόπισε τα συντρίμμια του. Ο αριθμός Werknummer 110461, που βρέθηκε στον κινητήρα του αεροσκάφους, επέτρεψε την ταύτισή του με το S7+AK και, επομένως, με το πλήρωμα των Martens και Kröger.
Έτσι, σχεδόν ογδόντα χρόνια αργότερα, η Αγνόντια εξακολουθεί να αφηγείται την ίδια ιστορία. Ένα γερμανικό Stuka που χτυπήθηκε στον ουρανό, ένας πιλότος που σκοτώθηκε στην ακτή, ένας ασυρματιστής που επέζησε και τρεις Καρπάθιοι που λίγες εβδομάδες αργότερα πλήρωσαν με τη ζωή τους μια υπόθεση που γεννήθηκε μέσα από τα συντρίμμια εκείνου του αεροπλάνου.
Και ίσως αυτό είναι το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της ιστορίας: η πτώση του S7+AK κράτησε λίγα λεπτά οι συνέπειές της στην Κάρπαθο κράτησαν μια ολόκληρη ζωή.
