Αντί συγχαρητηρίων για το βιβλίο του Ιωάννη Βάσου Βασιλάκη: «Τα Οθωμανικά Κατάστιχα Καρπάθου και Κάσου»
Με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου του αγαπημένου μας οικογενειακού φίλου Γιάννη Βάσου Βασιλάκη, στις 26/08/2025 στο Όθος, αντί για τα πολλά και δίκαια συγχαρητήρια που του αξίζουν, θα ήθελα να αναδείξω τη σπουδαιότητα των Οθωμανικών Καταστίχων που με κόπο και επιμονή ανέδειξε ο συγγραφέας.
Ερευνώντας το γενεαλογικό μου δέντρο, με τη βοήθεια πλήθους εγγράφων που έφτασαν στα χέρια της μητέρας μου, διαπίστωσα ότι το παλαιότερο έγγραφο που διασώθηκε από γενιά σε γενιά είναι ένα πωλητήριο του 1792. Σε αυτό, ο Σουλεϊμάν Αγάς, γιος του Μουσταφά από τα Μεσοχώρια, πουλάει τα δύο του σπίτια – το ένα μάλιστα αναφέρεται «με την πόρτα του». Πρόκειται για τα ίδια σπίτια που εξακολουθεί να κατέχει η μητέρα μου, καθώς ποτέ δεν μεταβιβάστηκαν από τότε.
Από το έγγραφο αυτό γεννήθηκαν πολλά ερωτήματα:
Ήταν ο πωλητής Τούρκος;
Υπήρχαν τότε πολλοί Τούρκοι στο νησί;
Είχαν περιουσίες;
Γιατί πούλησε τα σπίτια του;
Και γιατί ο πατέρας του αναφέρεται ως «Μουσταφά από τα Μεσοχώρια» ενώ πουλούσε σε Μεσοχωρίτη;
Με ανυπομονησία περίμενα την έκδοση του βιβλίου. Μόλις το κράτησα στα χέρια μου, έσπευσα να ανατρέξω στις απογραφές του Μεσοχωρίου. Δυστυχώς, κανένας Μουσταφά δεν βρέθηκε. Ξεφυλλίζοντας όμως τις σελίδες, έπεσα στην απογραφή της Ολύμπου του 1711. Εκεί, ανάμεσα στους πέντε μουσουλμάνους κατοίκους που καταγράφονται χωριστά, εντόπισα με μεγάλη έκπληξη τον «Μουσταφά από τα Μεσοχώρια»!
Έτσι, όπως δείχνουν οι χρονολογίες, ο Σουλεϊμάν Αγάς ήταν προφανώς γιος του συγκεκριμένου Μουσταφά, ο οποίος είχε μετακομίσει στην Όλυμπο. Γι’ αυτό και συνοδευόταν το όνομά του από την ένδειξη της καταγωγής του. Πιθανότατα, όταν η οικογένειά του εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Όλυμπο, πούλησε τα σπίτια που διατηρούσε στα Μεσοχώρια.
Η διαπίστωση αυτή αποδεικνύει με τον πιο αδιάσειστο τρόπο την ακρίβεια και εγκυρότητα των Οθωμανικών Καταστίχων. Πρόκειται, άλλωστε, για την πρώτη ταυτοποίηση κατοίκου που αναφέρεται τόσο σε οθωμανική απογραφή όσο και σε ιδιωτικό έγγραφο με το ίδιο όνομα: «Μουσταφά από τα Μεσοχώρια». Και καθώς οι μουσουλμάνοι κάτοικοι της Καρπάθου ήταν ελάχιστοι, δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία.
Από την πρώτη κιόλας ανάγνωση του βιβλίου, δύο ακόμη στοιχεία με εντυπωσίασαν σε σχέση με το Απέρι:
Στην απογραφή του 1593, ανάμεσα στα τρία μοναδικά χωριά Κοράκι, Μενετές και Όλυμπο, καταγράφονται στο ένα από αυτά το Κοράκι πέντε μαχαλάδες: η Βολά, οι Λόροι, η Βαλαντού, ο Μορροούς και το Απέρι. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Παναγία, που αποκαλείται «Πολίτισα». Ίσως αυτό να συνδέεται με σχέση της με την Πόλη (Κωνσταντινούπολη), κάτι που αξίζει να διερευνηθεί.
Στην ίδια απογραφή εμφανίζεται το επώνυμο «Κάτρος», το οποίο διασώθηκε ως τις μέρες μας. Η οικογένεια της συζύγου μου, εν μέρει, κατάγεται από εκεί.
Το σημαντικό αυτό βιβλίο ανοίγει τον δρόμο για περισσότερες έρευνες και ταυτοποιήσεις, καθώς φωτίζει μια περίοδο που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε σκοτεινή και χωρίς επίσημα στοιχεία.
Ευχόμαστε να εντοπιστούν και τα Ενετικά Αρχεία, παλαιότερα από τα Οθωμανικά, ώστε να φωτιστεί ακόμη βαθύτερα η ιστορία του τόπου μας.
Με εκτίμηση,
Μανόλης Ι. Παραγυιός
29-08-2025
Καρπαθιακα Νέα
