Τον Ιούνιο του 1935, όταν η Κάρπαθος βρισκόταν ακόμη πολύ μακριά από τον τουρισμό και τη σημερινή της εικόνα, ένας Αυστριακός επιστήμονας έφτασε στα Πηγάδια και άρχισε να εξερευνά την άγρια φύση του νησιού.
Ήταν ο Otto Wettstein-Westersheimb, ένας σημαντικός Αυστριακός ζωολόγος του 20ού αιώνα. Η επίσκεψη του στην Κάρπαθο δεν ήταν τουριστική. Εντασσόταν σε επιστημονική αποστολή στα Δωδεκάνησα, με σκοπό την καταγραφή και μελέτη της πανίδας των νησιών.
Ο Wettstein γεννήθηκε στη Βιέννη το 1892 και σπούδασε ζωολογία και παλαιοντολογία. Από το 1915 συνδέθηκε με το Naturhistorisches Museum Wien, όπου εξελίχθηκε σε σημαντικό ερευνητή των αμφιβίων και των ερπετών. Πραγματοποίησε πολλές επιστημονικές αποστολές και αφιέρωσε μεγάλο μέρος του έργου του στη μελέτη της πανίδας της νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Αιγαίου.
Τον Ιούνιο του 1935 έφτασε στην Κάρπαθο και παρέμεινε στα Πηγάδια από τις 13 έως τις 19 Ιουνίου. Από εκεί κινήθηκε σε διάφορες περιοχές του νησιού, καταγράφοντας με σχολαστικότητα όσα συναντούσε. Οι διαδρομές του τον έφεραν μεταξύ άλλων στη Βωλάδα, το Απέρι, τις Πύλες, την Αρκάσα και το Φοινίκι, ενώ εξερεύνησε και ορεινές περιοχές της Καρπάθου.
Για έναν επιστήμονα της εποχής, η Κάρπαθος ήταν ένας σχεδόν ανεξερεύνητος φυσικός κόσμος. Κάθε είδος, κάθε διαφορετικός βιότοπος και κάθε γεωγραφική παρατήρηση μπορούσε να αποτελέσει νέο επιστημονικό στοιχείο.
Στα Πηγάδια ο Wettstein συνάντησε ένα θέαμα που του τράβηξε ιδιαίτερα την προσοχή. Παρατήρησε μεγάλους αριθμούς σταχταρών να πετούν πάνω από την περιοχή και σημείωσε ότι φώλιαζαν στον νεόκτιστο τότε στρατώνα των Πηγαδίων.
Ανάμεσα στα πουλιά που μελέτησε ήταν οι ωχροσταχτάρες (Apus pallidus), ένα είδος που μοιάζει πολύ με την κοινή σταχτάρα, αλλά αποτελεί διαφορετικό είδος. Στην ταξινομική ορολογία που χρησιμοποιούσε τότε ο Wettstein, τα πουλιά της ΚΑΡΠΑΘΟΥ καταγράφονται ως Apus pallidus illyricus.
Στις 16 και 17 Ιουνίου 1935 συνέλεξε στα Πηγάδια συγκεκριμένα δείγματα, τα οποία χρησιμοποίησε στη μελέτη της ορνιθοπανίδας του Αιγαίου. Τα ευρήματά του δημοσιεύθηκαν αργότερα στη σημαντική εργασία του «Die Vogelwelt der Ägäis», που κυκλοφόρησε το 1938.
Ο Wettstein δεν ενδιαφερόταν μόνο για τα πουλιά. Κατά την παραμονή του στην Κάρπαθο συγκέντρωσε υλικό από διάφορες κατηγορίες ζώων, μεταξύ άλλων ερπετά και σκορπιούς. Στις συλλογές του Naturhistorisches Museum Wien υπάρχουν δείγματα από την περιοχή των Πηγαδίων που συνδέονται με την αποστολή του 1935.
Έτσι, ένα κομμάτι της φυσικής ιστορίας της Καρπάθου ταξίδεψε από το νησί στη Βιέννη και διατηρήθηκε σε επιστημονικές συλλογές.
Η βιογραφία του Wettstein έχει όμως και μια δύσκολη πλευρά. Το 1938, μετά την Anschluss και την προσάρτηση της Αυστρίας στη ναζιστική Γερμανία, υπέβαλε αίτηση ένταξης στο NSDAP και έγινε μέλος του κόμματος. Το γεγονός είναι τεκμηριωμένο, χωρίς όμως να υπάρχουν μέχρι σήμερα επαρκή στοιχεία ώστε να παρουσιαστεί ως φανατικός ιδεολόγος ή ως άνθρωπος που συμμετείχε σε εγκλήματα του καθεστώτος.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου συνέχισε την επιστημονική του δραστηριότητα και το 1942 συμμετείχε σε γερμανική επιστημονική αποστολή στην κατεχόμενη Κρήτη. Η πλευρά αυτή της ζωής του αποτελεί πλέον αντικείμενο ιστορικής έρευνας.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη χρονολογική λεπτομέρεια: όταν ο Wettstein βρέθηκε στην Κάρπαθο, το 1935, δεν ήταν ακόμη μέλος του NSDAP. Η κομματική του ένταξη έγινε τρία χρόνια αργότερα.
Η επίσκεψή του στην Κάρπαθο δεν έγινε ποτέ γνωστή στο ευρύ κοινό. Δεν άφησε πίσω του ένα ταξιδιωτικό βιβλίο με περιγραφές των χωριών ή των ανθρώπων του νησιού. Άφησε όμως επιστημονικές καταγραφές, μέσα από τις οποίες μπορούμε σήμερα να δούμε μια διαφορετική Κάρπαθο του Μεσοπολέμου.
Τα Πηγάδια, τα βουνά, οι χαράδρες, τα χωριά και πάνω απ’ όλα η άγρια ζωή του νησιού καταγράφηκαν στις σελίδες μιας αυστριακής επιστημονικής έρευνας.
Και ανάμεσα σε όλα αυτά, οι ωχροσταχτάρες που φώλιαζαν στον νεόκτιστο στρατώνα των Πηγαδίων.
Μια μικρή λεπτομέρεια σε ένα επιστημονικό κείμενο του 1938, που σήμερα γίνεται ένα σπάνιο παράθυρο στην Κάρπαθο του 1935 — τότε που ένας Αυστριακός φυσιοδίφης περπατούσε άγνωστος ανάμεσα στα χωριά και κατέγραφε έναν κόσμο που σύντομα θα άρχιζε να αλλάζει.
Μανώλης Δημελλάς
24.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
