Μια γερμανική κάρτα θανάτου από την Κάρπαθο του 1943 ανοίγει νέα ιστορικά ερωτήματα

Σπάνια αρχειακά τεκμήρια έχουν τη δύναμη να φωτίζουν άγνωστες πτυχές της ιστορίας ενός τόπου. Ακόμη πιο σπάνια είναι εκείνα που, ογδόντα και πλέον χρόνια μετά τα γεγονότα, εξακολουθούν να γεννούν νέα ερωτήματα. Μία αυθεντική γερμανική κάρτα θανάτου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που πρόσφατα εντάχθηκε στη συλλογή «Οι Γερμανοί στην Κάρπαθο», έρχεται να προστεθεί στα γνωστά τεκμήρια της γερμανικής παρουσίας στο νησί και να αναδείξει μια μέχρι σήμερα άγνωστη πτυχή της περιόδου της Κατοχής.

γράφει ο Ιωάννης Βασιλάκης

Η κάρτα αφορά τον δεκανέα Alois Heller, στρατιώτη αερομεταφερόμενης μονάδας της Βέρμαχτ, ο οποίος, σύμφωνα με το επίσημο γερμανικό κείμενο, «εκπληρώνοντας πιστά το καθήκον του» σκοτώθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1943, σε ηλικία μόλις 23 ετών.

Τα στοιχεία του Γερμανικού Μητρώου Πολεμικών Τάφων αναφέρουν ως τόπο θανάτου τις Πυλές Καρπάθου, γεγονός που δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς, καθώς εκείνη την περίοδο το νησί βρισκόταν ήδη υπό πλήρη γερμανικό έλεγχο μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας.

Αναφέρει :Εκπληρώνοντας πιστά το καθήκον του, σκοτώθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1943, σε ηλικία 23 ετών, στη Νοτιοανατολικό Αιγαίο. {Πληροφορίες Μητρώου Γερμανικών Πολεμικών Τάφων: Ημερομηνία/Τόπος Γέννησης; 21 Φεβρουαρίου 1921, Λιντς. Τόπος Θανάτου; Πυλές (Χωριό Πυλές, στο νησί της Καρπάθου, Ελλάδα).

Είναι θαμμένος στο στρατιωτικό νεκροταφείο Διονύσου- Ραπεντόζης, Ελλάδα – Κρύπτη 2 ~ Πινακίδα 4 ~ Ανάμεσα στους αγνώστους}

(ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Αλόις δεν σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια της γερμανικής «Εκστρατείας των Δωδεκανήσων», της κατάληψης και κατοχής των ελληνικών νησιών από τον ιταλικό έλεγχο, αφού η Ιταλία άλλαξε πλευρά με τις συμμαχικές δυνάμεις , αλλά αργότερα )

Μια σύντομη ιστορική αναδρομή .

Οι Γερμανοί ως σύμμαχοι των Ιταλών έχουν πρόσβαση στην Κάρπαθο και στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Καρπάθου ,στην χρησιμοποίηση του αεροδρόμιο του Αφιάρτη ,την οργάνωση της αντιαεροπορικής άμυνας ,και την βελτίωση των ραδιοσυχνοτήτων. Η γερμανική παρουσία στην Κάρπαθο είχε ξεκινήσει το 1941 όπου το αεροδρόμιο χρησιμοποιήθηκε για την μάχη της Κρήτης .

Η Επιχείρηση Merkur ήταν η γερμανική αεροπορική και αμφίβια επιχείρηση κατά την οποία η Κρήτη καταλήφθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις τον Μάιο του 1941, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην επιχείρηση, η οποία ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941, οι Γερμανοί αερομεταφορείς προσγειώθηκαν σε διάφορα σημεία της Κρήτης, συμπεριλαμβανομένων των Μαλεμού και Χανίων, με στόχο να καταλάβουν τον έλεγχο του νησιού.

Φωτό : Γερμανικά JU52 από Κάρπαθο προς Κρήτη επιχείρηση «merkur»

Αεροδρόμιο Αφιάρτη :

Xτίστηκε κατά την περίοδο 1938-40. Χρησιμοποιήθηκε από μαχητικά αεροσκάφη της Luftwaffe και βομβαρδιστικά κατάδυσης τον Μάιο 1941 κατά την εισβολή στην Κρήτη. Σπάνια χρησιμοποιείται μετά από αυτό εκτός ως στάση ή έδαφος έκτακτης προσγείωσης.

Επιφάνεια και διαστάσεις: Φυσική άμμος και θρυμματισμένη πέτρα, διαστάσεις περίπου. 915 x 775 μέτρα (1000 x 850 γιάρδες) με πολύ ακανόνιστο σχήμα.

Καύσιμα και Πυρομαχικά: Υποδομές: δεν υπάρχουν υπόστεγα ή αναγνωρίσιμα εργαστήρια, αλλά υπήρχαν 5 μικρά κτίρια στα βορειοανατολικά της περιμέτρου. Επιπλέον, 3 ακόμη μικρά κτίρια περίπου 1 χλμ. βόρεια του εδάφους προσγείωσης πιστεύεται ότι είχαν χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς στέγασης.

Διασπορά: 3 καταφύγια αεροσκαφών στο βόρειο όριο και περίπου 4 ακόμη στους θάμνους έξω από την περιοχή προσγείωσης ήταν διαθέσιμο για τη διασπορά αεροσκαφών.

Άμυνες: είχε 8 βαριά και ελαφρά αντιαεροπορικά ,θέσεις με συνολικά 31 έως 33 τοποθετήσεις πυροβόλων.

Παρατηρήσεις: 24 Απρ 1943: νέες κατασκευαστικές εργασίες στην περιοχή προσγείωσης φαίνεται να βρίσκονται σε εξέλιξη και 8 ακόμη καταφύγια αεροσκαφών είχαν πρόσφατα ολοκληρωθεί, ανεβάζοντας το συνολικό σε περίπου 15.

Επιχειρησιακές Μονάδες: το σύνολο ή μέρος του III./St.G. 2 (Μάιος 41).

Φωτό :Αφιάρτης Αεροδρόμιο Αύγουστος 1939 ,oι εργασίες δημιουργίας αεροδρομίου της Καρπάθου.

Δυο χρόνια αργότερα τον Μάρτιο του 1943 νέο σώμα του Πολεμικού Γερμανικού Ναυτικού θα εγκατασταθεί στην Κάρπαθο ,ενώ οι Γερμανοί είχαν καταλήξει σε συμφωνία με την ιταλική Πολεμική Αεροπορία να τοποθετήσουν Flak 38 στο νησί για την ενίσχυση της αντιαεροπορικής άμυνας των αεροπορικών βάσεων και εγκατάσταση των ραδιοσυχνοτήτων . Το flak 38 ήταν γερμανικό ρυμουλκούμενο αυτόματο αντιαεροπορικό πυροβόλο των 2 cm .

Γερμανός Αξιωματικός Πολεμικού Ναυτικού Ιούνιο 1943 στην Κάρπαθο .

Το γερμανικό προσωπικό επρόκειτο να εκπαιδεύσει τους Ιταλούς στη χρήση των Flak και στη συνέχεια να αναχωρήσει, αλλά η παραμονή τους παρατάθηκε με το πρόσχημα της προγραμματισμένης αποστολής περισσότερων όπλων. Το 1943, μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις 8 Σεπτεμβρίου, οι γερμανικές δυνάμεις κατέλαβαν την Κάρπαθο. Αυτό συνέβη σε μια περίοδο όπου η Ιταλία ήταν σύμμαχος της Γερμανίας, αλλά αργότερα συνθηκολόγησε, επιτρέποντας στις γερμανικές δυνάμεις να αναλάβουν τον έλεγχο του νησιού .

Ο θάνατος του νεαρού Γερμανού δεκανέα στις Πυλές στις 16 Οκτωβρίου 1943 παραμένει, μέχρι σήμερα, ένα μικρό ιστορικό αίνιγμα. Δεν έχει εντοπιστεί σχετική αναφορά στα γνωστά αρχεία της Καρπάθου ούτε σε δημοσιευμένες μαρτυρίες της περιόδου. Πρόκειται άραγε για πολεμικό επεισόδιο, ατύχημα, συμμαχικό βομβαρδισμό ή κάποιο γεγονός που χάθηκε μέσα στη δίνη του πολέμου;

Η αξία του τεκμηρίου δεν βρίσκεται μόνο στα στοιχεία που μας προσφέρει, αλλά κυρίως στα ερωτήματα που θέτει. Κάθε νέα φωτογραφία, κάθε έγγραφο, κάθε επιστολή που αναδύεται από τα αρχεία συμπληρώνει ένα ακόμη κομμάτι της ιστορίας της Καρπάθου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και πολλές φορές ένα μικρό χαρτί, όπως αυτή η κάρτα θανάτου ενός 23χρονου στρατιώτη, αποδεικνύεται αρκετό για να μας οδηγήσει σε μια νέα ιστορική έρευνα.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι Γερμανοί ήταν από το 1941 στην Κάρπαθο ως σύμμαχοι και συνεργάτες των Ιταλών και δεν ήρθαν πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 1943 .Οι σύμμαχοι στην προσπάθεια τους να πλήξουν τις Γερμανικές και Ιταλικές δυνάμεις του νησιού ,πολλές φορές έχουν βομβαρδίσει το νησί της Καρπάθου προκαλώντας σημαντικές καταστροφές . Ευτυχώς υπάρχει αρκετό διασωθέν φωτογραφικό υλικό που ένα μέρος έχει δημοσιευθεί στο ΛΕΥΚΩΜΑ ΚΑΡΠΑΘΟΣ 2025 ,δείχνοντας σημαντικές στιγμές της ιστορίας του νησιού μας στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο .

Από τη μια ,η απαγόρευση της φωτογράφισης σε δημόσιους χώρους την καθιστά εξαιρετικά ριψοκίνδυνη για τους φωτογράφους, και από την άλλη υπάρχουν ελλείψεις σε φιλμ και τεχνικό υλικό. Το υλικό που έχει διασωθεί είναι από τις φωτογραφίες των αξιωματικών που πέρασαν από το νησί ,και η ανεύρεσή και απόκτηση τους είναι εξαιρετικά δύσκολη έως και ανέφικτη .

Οι γερμανικές θέσεις στην Κάρπαθο την περίοδο 1944 με το τάγμα ανεπιθύμητων 999 ήταν χωρισμένο σε 5 «εταιρείες» όπως παρακάτω :