Ήταν και ο Γιώργος Μανωλάκης ένας από την γενιά τη δική μας, που σιγά σιγά λιγοστεύει και αραιώνει, και βρίσκεται στα πρόθυρα της ιστορίας. Ας ευχηθούμε πως κάποιος θα βρεθεί να κτυπήσει την καμπάνα του χωριού του, όταν φύγει και ο τελευταίος.
του Μανώλη Κασσώτη
Ήταν από την γενιά, που γνώρισε μια από τις πιο δύσκολες εποχές που γνώρισε ο κόσμος. Έζησε το κλείσιμο των Ελληνικών σχολείων από τους Ιταλούς, στην προσπάθεια τους να αφελληνίσουν τα Δωδεκάνησα. Γνώρισε από κοντά τις καταστροφές που προκάλεσε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, είδε ανθρώπους να χάνουν την ζωή τους, μεταξύ αυτών παιδιά φίλους τους, που την προηγούμενη μέρα έπαιζαν μαζί. Ήταν όμως και από την γενιά που είδε την λευτεριά να αγκαλιάζει την Κάρπαθο και την γενέθλια γης μας να ενσωματώνεται στην Μητέρα Ελλάδα. Ήταν ακόμη από την ίδια γενιά που, ύστερα από τόσους αγώνες και κακουχίες, αντιμετώπισε με αισιοδοξία το μέλλον και με πολλούς κόπους και σκληρή δουλειά μεγαλούργησε.
Ο Γιώργος, ο τρίτος γιος του Αλέξη Μανωλάκη, με καταγωγή από εμπορική οικογένεια της Κάσου και της Ευδοξίας Κούρτη, γνωστής οικογένειας από τις Μενετές, γεννήθηκε στην Κάρπαθο το 1931. Ο πατέρας του ήταν ένας από του εμπόρους της Spezza που, στα χρόνια του πολέμου, φρόντιζαν για την εισαγωγή τροφίμων προς επισιτισμό των Καρπαθίων. Το 1943, όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν την Κάρπαθο, μαζί με όλη του την οικογένεια μετακόμισαν στο Απέρι.
Μετά που οι Γερμανοί επέτρεψαν το άνοιγμα των ελληνικών σχολείων, ο Γιώργος φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του Απερίου. Στην πρώτη τάξη βάλανε αυτούς που άρχιζαν από το άλφα-βήτα, στην επόμενη αυτούς που ξέραν να διαβάζουν, στην μεθεπόμενη αυτούς που ξέραν μερικά κολλυβογράμματα και στην τελευταία, με δάσκαλο τον διευθυντή του σχολείου Χριστόφορο Σακελλαρίδη, αυτούς που είχαν φοιτήσει στο «κρυφό σχολείο». Σ’ αυτή την τάξη φοίτησε ο Γιώργος.
Τον επόμενο χρόνο, μετά την άφιξη των Άγγλων, δεν φοίτησε στο δημοτικό σχολείο των Πηγαδίων όπως τα άλλα Πηγαδιωτάκια, αλλά συνέχισε στο σχολαρχείο Απερίου με διευθυντή πάλι τον Χριστόφορο Σακελλαρίδη. Όπως φαίνεται, ο Γιώργος ήταν ο πιο επιμελής μαθητής. Στην σχολική εορτή στο τέλος της χρονιάς, παρευρέθηκαν Άγγλοι αξιωματούχοι, μεταξύ αυτών ο στρατιωτικός διοικητής λοχαγός Pyke, ο οποίος απένειμε στον Γιώργο το πρώτο βραβείο, πέντε αγγλικές χάρτινες λίρες. (Αυτή την εποχή, μια χάρτινη αγγλική λίρα ισοδυναμούσε με τέσσερα δολάρια, και 10 δολάρια με μια χρυσή λίρα. Δηλαδή, πέντε αγγλικές χάρτινες λίρες της εποχής, ισοδυναμούν σήμερα με δυο χρυσές λίρες).
Εκτός από τις σχολικές επιδόσεις, ο Γιώργος διέθετε και καλλιτεχνικά προσόντα και πρωτοστατούσε στις σχολικές εορτές και εκδηλώσεις, ακόμη και επί Ιταλοκρατίας. Θυμάμαι, πολλές φορές τον Χριστόφορο Σακελλαρίδη να λέγει ότι είχε τα προσόντα να γίνει ηθοποιός.
Μετά την αποπεράτωση των σπουδών στο σχολαρχείο Απερίου, συνέχισε στο Βενετόκλειο Γυμνάσιο στην Ρόδο, από το οποίο αποφοίτησε με άριστα. Στην συνέχεια φοίτησε στην Ανώτατη Εμπορική Αθηνών και αργότερα μετέβη στην Αμερική, όπου συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές. Αργότερα επανερχόμενος στην Ελλάδα, υπηρέτησε στην Κυβέρνηση Σημίτη, συμμετέχοντας στην διαδικασία ένταξης της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Γιώργος διακρίθηκε και για τις αθλητικές του επιδόσεις στο ποδόσφαιρο, άλλωστε υπήρχε οικογενειακή παράδοση στην οικογένεια Μανωλάκη. Ο πιο μεγάλος του αδελφός, Ηλίας, ήταν μέλος της Πηγαδιώτικης ομάδας που αγωνιζόταν εναντίον των Ιταλών και, μετά τον πόλεμο, της ομάδας «Ποσειδών» που κατέκτησε το κύπελλο που αθλοθέτησε ο δημοσιογράφος Χαράλαμπος Κάσσιος. Αυτήν την παράδοση συνέχισαν ο Γιώργος και τα αδέλφια του Θεοδόσης και Μανώλης.
Το ενδιαφέρον και η μαεστρία του νεαρού Γιώργου στο ποδόσφαιρο, παρατήρησε ο Barbieri, το center-for της στρατιωτικής ποδοσφαιρικής ομάδας ‘Fanteria’. Αυτός ανέλαβε να τον εκπαιδεύσει και, μεταξύ των άλλων, του έμαθε να κάνει ντρίπλες.
Όταν μετά την άφιξη των Γερμανών, οι Πηγαδιώτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα Πηγάδια, οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στο Απέρι. Έτσι, όταν οι Γερμανοί επέτρεψαν το άνοιγμα των Ελληνικών σχολείων, αρκετά ήταν τα Πηγαδιωτάκια που φοιτούσαν στο δημοτικό σχολείο του Απερίου, και ο Γιώργος ανάλαβε να οργανώσει Πηγαδιώτικη παιδική ποδοσφαιρική ομάδα, που αγωνιζόταν στο προαύλιο του σχολείου, με αντίπαλο την αντίστοιχη Απερίτικη.
Το καθημερινό αποτέλεσμα του αγώνα ήταν 4-0 υπέρ της Πηγαδιώτικης ομάδας. Σε ένα από τους επόμενους αγώνες, ο Γιώργος λέει στον Ντίνο Χιωτάκη, που τότε έπαιζε τερματοφύλακας, να αφήνει το τόπι (δεν υπήρχαν μπάλες) να περνά. Η Απερίτικη ομάδα σημείωσε το πρώτο γκολ και μετά ισοφάρισε η Πηγαδιώτικη. Αυτό συνεχίστηκε, με τελικό αποτέλεσμα 4-3 υπέρ της Απερίτικης ομάδας. Τα Απεριτάκια, από τον ενθουσιασμό τους, πανηγύριζαν πετώντας τις πάνινες τσάντες τους στο αέρα. Αλλά από την επομένη, το αποτέλεσμα επανήλθε στο 4-0 υπέρ της Πηγαδιώτικης ομάδας.
Από το 1948, οι παλαίμαχοι ποδοσφαιριστές του «Ποσειδώνα» άρχισαν να αποσύρονται και να αντικαθίστανται με νεαρούς ποδοσφαιριστές, μεταξύ των οποίων και ο Γιώργος. Σύντομα, ο Λάζαρος Κοσμάς, που ήταν πρόεδρος και προπονητής του «Ποσειδώνα», αναγνώρισε τις ικανότητές του και το 1954 τον όρισε αρχηγό της ομάδας. Ήταν η ομάδα της «Τρίαινας», που κατέκτησε το κύπελο, αν και ορισμένες ομάδες από άλλα χωριά είχαν ενισχυθεί με αναγνωρισμένους παίκτες από την Ρόδο και τον Πειραιά.
Ο Γιώργος Μανωλάκης, ευρισκόμενος στην Αμερική ασχολήθηκε και με τα συλλογικά. Μεταξύ των άλλων διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου Πηγαδιωτών Αμερικής «ο Ποσειδών».
Those who are leaving us George Manolakis
By Manolis Cassotis
George Manolakis was one of our generation, which is slowly dwindling and thinning out, and is on the verge of history, let hope that someone will be found to ring the bell of his village, when the last one is gone. He was from the generation that experienced one of the worst times the world has ever known. He experienced the closing of the Greek schools by the Italians, in their attempt to dehellenicize the Dodecanese. He experienced firsthand the devastation caused by the Second World War, he saw people lose their lives, among them children who were their friends and the day before were playing together.
But he was also from the generation that saw freedom embrace Karpathos and integrate with Mother Greece. He was also from the same generation that, after so many struggles and hardships, faced the future with optimism and with much effort and hard work, achieved greatness.
George, the third son of Alexis Manolakis who came from a merchant family of Kasos and of Eudoxia Kourtis, a well-known family from Menetes, he was born in Karpathos in 1931. His father was one of the merchants of Spezza who, during the war years, took care of importing food to feed the Karpathians. In 1943, when the Germans occupied Karpathos, he and his entire family moved to Aperi.
After the Germans allowed the opening of Greek schools, George attended the primary school of Aperi. In the first grade they put those who had started from the alphabet, in the next those who knew how to read, in the next those who knew a little more and in the last, with the school director Christoforos Sakellaridis as their teacher, those who had attended the “Secret School”. George attended this grade.
The following year, after the arrival of the British, he did not attend the primary school of Pigadia like the other Pigadiotan children, but continued at Aperi’s middle school, again headed by Christoforos Sakellaridis. Apparently, George was the most diligent student. At the school festival at the end of the year, British officials were present, among them the military commander Captain Pyke, who awarded George the first prize, five English paper pounds. (At that time, one paper British pound was equivalent to four dollars, and 10 dollars to one gold pound. That is, five English paper pounds of the time are equivalent today to two British Gold Sovereign).
In addition to his academic achievements, George also had artistic talents and took the lead in school celebrations and events, even during the Italian occupation. I remember Christoforos Sakellaridis saying many times that he had the qualifications to become an actor.
After completing his studies at Aperi’s middle school, he continued at the Venetokleio High School in Rhodes, from which he graduated with honors. He then studied at the Athens University of Commerce and later went to America, where he continued his postgraduate studies. Later, returning to Greece, he served in Simitis Government, participating in Greece’s accession to the European Union.
George also distinguished himself for his athletic achievements in soccer, after all, there was a family tradition in the Manolaki family. His eldest brother, Elias, was a member of the Pigadiotan team that competed against the Italians and, after the war, of the “Poseidon” team that won the cup that was organized by the journalist Charalambos Kassios. This tradition was continued by George and his brothers Theodosis and Manolis.
Young George’s interest and mastery in soccer was noticed by Barbieri, the center-for of the military soccer team ‘Fanteria’. He undertook to train him and, among other things, taught him how to “dribble”.
When, after the arrival of the Germans, the people of Pigadia were forced to abandon Pigadia, most of them settled in Aperi. Thus, when the Germans allowed the opening of Greek schools, there were quite a few children from Pigadia who attended Aperi’s primary school, and George undertook to organize a children’s soccer team from Pigadia, which competed in the schoolyard, against the corresponding team from Aperi.
The daily result of the match was 4-0 in favor of the Pigadiotan team. In one of the next matches, George tells Dinos Hiotakis, who was playing goalkeeper at the time, to let the ball pass. The Aperitan’s team scored the first goal and then Pigadiotan’s equalized. This continued, with a final score of 4-3 in favor of the Aperitan’s team. The Aperitan children, in their excitement, celebrated by throwing their school bags in the air. But from the next day, the result returned to 4-0 in favor of the Pigadiotan team.
From 1948, “Poseidon’s” veteran soccer players began to retire and replaced by younger players, including George. Soon, Lazaros Kosmas, who was “Poseidon’s” president and coach, recognized George’s abilities, and in 1954 appointed him captain of the team. It was the team nicknamed ‘Trident’ that won the cup, although some teams from other villages had been reinforced with recognized players from Rhodes and Piraeus.
George Manolakis, while in America, was also involved in societies activities. Among others, he served as president of the Pigadiotan Association of America, ‘Poseidon’.
