Στη «Μάχη της Κρήτης» (20-31 Μαΐου 1941) καθιερωνόταν για πρώτη φορά το πολεμικό δόγμα: «Όταν μια στρατιωτική δύναμη έχει απόλυτη κυριαρχία στον αέρα σε μια περιοχή, τότε οι αντίπαλες ναυτικές δυνάμεις αδυνατούν να δράσουν χωρίς την απαραίτητη αεροπορική κάλυψη». Πράγματι, κατά τη Μάχη της Κρήτης η Γερμανική Αεροπορία επέφερε σοβαρές απώλειες στα βρετανικά πλοία επειδή δεν είχαν την αναγκαία αεροπορική υποστήριξη.  Στις απώλειες του βρετανικού ναυτικού, όπως και στην τελική έκβαση της Μάχης της Κρήτης, σημαντική υπήρξε η συμβολή του αεροδρομίου Καρπάθου, που χρησιμοποίησαν οι Γερμανοί καθ’ όλο το διάστημα των επιχειρήσεων. Το αεροδρόμιο της Καρπάθου δεσπόζει της μεταξύ Κρήτης και Ρόδου περιοχής και ελέγχει οποιαδήποτε επιχείρηση προς την Αλεξάνδρεια και τη διώρυγα του Σουέζ.

Προετοιμασίες

Όταν οι Γερμανοί αποφάσισαν να επιτεθούν κατά της Κρήτης εκμεταλλεύτηκαν τη στρατηγική θέση του αεροδρομίου της Καρπάθου, που ήταν το μόνο στρατιωτικό αεροδρόμιο ανάμεσα στο αεροδρόμιο του Ηράκλειου Κρήτης και των αεροδρομίων στην Κάλαθο και στα Μαριτσά της Ρόδου. Ένα κλιμάκιο της Luftwaffe, που πήγε στην Κάρπαθο για επιτόπια μελέτη, έδωσε μεγάλη σημασία στον έλεγχο της μεταξύ Καρπάθου και Κρήτης θαλάσσιας περιοχής και ιδιαίτερα στον μεταξύ Κρήτης και Κάσου δίαυλο, γνωστόν ως το στενό της Κάσου, που βρισκόταν υπό τον πλήρη έλεγχο του αεροδρομίου Καρπάθου.

Στην περιοχή της Κρήτης οι Άγγλοι είχαν τη ναυτική υπεροχή, όμως ο στόλος τους έπρεπε να περάσει από τα στενά των Αντικυθήρων και της Κάσου για να φθάσει στις βόρειες ακτές του νησιού, όπου βρισκόταν η ναυτική βάση της Σούδας, τα αεροδρόμια Μάλεμε, Ρεθύμνου και Ηρακλείου, καθώς και οι άλλες στρατιωτικές οχυρωματικές εγκαταστάσεις της Μεγαλονήσου. Για να εξουδετερώσουν οι Γερμανοί τη ναυτική υπεροχή των Άγγλων, προώθησαν στα αεροδρόμια της Καρπάθου και των Μολάων, 35 μίλια ανατολικά της Σπάρτης,  150 βομβαρδιστικά και 90 καταδιωκτικά.

Το Μάιο του 1941 και προτού αρχίσει η Μάχη της Κρήτης, οι Γερμανοί με μια πτέρυγα βομβαρδιστικών εκτέλεσαν αρκετές επιδρομές εναντίον της διώρυγας του Σουέζ και έριξαν νάρκες. Τα γερμανικά βομβαρδιστικά ξεκινούσαν από τη Ρουμανία με ενδιάμεσο σταθμό ανεφοδιασμού καυσίμων το αεροδρόμιο της Καρπάθου κατά την άφιξη και επιστροφή. Τα γερμανικά σχέδια προέβλεπαν εκτεταμένους βομβαρδισμούς των αγγλικών στρατιωτικών βάσεων της Αιγύπτου, με βομβαρδιστικά από τη Ρουμανία με ενδιάμεσο σταθμό το αεροδρόμιο της Καρπάθου. Όμως η επίθεση της Γερμανίας κατά της Ρωσίας ματαίωσε αυτή την επιχείρηση.

Δυο εβδομάδες πριν από τις 20 Μαΐου παρατηρήθηκε μεγάλη κίνηση στο αεροδρόμιο του Καρπάθου από γερμανικά αεροπλάνα, που μετέφερναν στρατιωτικά εφόδια και  προσωπικό εδάφους της Luftwaffe. Τα καύσιμα για τα αεροπλάνα, οι βόμβες για τα stuka, οι οβίδες για τα messerschmitt και τα άλλα στρατιωτικά εφόδια μεταφέρθηκαν σιδηροδρομικώς από τη Γερμανία στη Ρουμανία και απ’ εκεί με μεταγωγικά αεροπλάνα στην Κάρπαθο. Λίγες μέρες πριν από τις 20 Μαΐου έφτασαν σταδιακά τα stuka και τα Messerschmitt. Το αεροδρόμιο της Καρπάθου ήταν έτοιμο για να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στη μεγάλη μάχη που πλησίαζε. Διοικητής των γερμανικών αεροπορικών δυνάμεων στο αεροδρόμιο της Καρπάθου ήταν ο Hauptmann Heinrich Brucker.

Η Μάχη Αρχίζει

Από το πρωί της 20^ης  Μαΐου 1941, που άρχισε η Μάχη της Κρήτης, γερμανικά stuka προερχόμενα από την Κάρπαθο βομβάρδισαν το αεροδρόμιο του Ηρακλείου και τις γύρω συμμαχικές θέσεις, προετοιμάζοντας το έδαφος για τους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές που προσγειώθηκαν στις 13:30 το απόγευμα. Επειδή μέχρι τις 27 Μαΐου οι σπουδαιότερες μάχες διεξάγονταν στη Δυτική Κρήτη, τα stuka προερχόμενα από την Κάρπαθο βομβάρδιζαν τις συμμαχικές θέσεις στην περιοχή του Ηρακλείου και του Ρεθύμνου και προσέφεραν αεροπορική υποστήριξη στους Γερμανούς, που είχαν εγκλωβιστεί σ΄αυτές τις περιοχές περιμένοντας τη γερμανική προέλαση από τη Δυτική Κρήτη.

Οι Βρετανοί εκτιμώντας τη στρατηγική αξία του αεροδρομίου Καρπάθου και γνωρίζοντας την κάθοδο των γερμανικών αεροπλάνων αποφάσισαν να αντιδράσουν, και εξαπέστειλαν εναντίον του τις Force-C και Force-E. Την 20^η Μαΐου η Force-C υπό τον υποναύαρχο King αποτελουμένη από τα καταδρομικά Naiad και Perth, τα αντιτορπιλικά  Kandahar, Nubian,  Kingston και Juno, και η Force- E υπό τον πλοίαρχο Mack αποτελουμένη από τα αντιτορπιλικά Jervis, Havoc, Nizam και Ilex έπλευσαν προς την Κάρπαθο. Όταν η  Force-C έφτασε στο στενό της Κάσου, οι Ιταλοί εξαπέστειλαν εναντίον της 6 MAS οπλισμένα με τορπίλες, αλλά μέσα σε λίγα λεπτά τα αγγλικά πολεμικά κατέστρεψαν τέσσερα MAS και τ’ άλλα δυο τράπηκαν προς φυγή στον Τρίστομο για να σωθούν. Με το σκοτείνιασμα η Force- E βομβάρδισε το αεροδρόμιο και προξένησε σημαντικές καταστροφές στις εγκαταστάσεις και στα αεροπλάνα. Το ίδιο βράδυ οι βρετανικές ναυτικές δυνάμεις αποτραβήχτηκαν νοτίως του στενού της Κάσου για περισσότερη ασφάλεια.

Το πρωί της 21^ης Μαΐου, 80 μίλια νοτίως του στενού της Κάσου, stuka προερχόμενα από την Κάρπαθο και ιταλικά βομβαρδιστικά από τη Ρόδο εντόπισαν τη Force-C, η οποία τώρα αποτελούνταν από 4 καταδρομικά και 4 αντιτορπιλικά υπό τον υποναύαρχο King. Η επίθεση άρχισε στις 9:50 το πρωί και συνεχίστηκε χωρίς διακοπή μέχρι τις 13:50 το απόγευμα. Γύρω στις 13:00 τρεις βόμβες από ένα ιταλικό βομβαρδιστικό με πιλότο τον Lt. Morassuti πέτυχαν το αντιτορπιλικό Juno. Οι δυο πρώτες βόμβες πέτυχαν το μηχανοστάσιο του πλοίου και η τρίτη την αποθήκη με τα πολεμοφόδια. Το Juno βυθίστηκε μέσα σε λίγα λεπτά και από τα 185 μέλη του πληρώματος σκοτώθηκαν 6 αξιωματικοί και 91 ναύτες.

Η Μάχη Συνεχίζεται

Την ίδια νύχτα, για να αποφύγει τα stuka από το αεροδρόμιο της Καρπάθου, η Force-C πέρασε το στενό της Κάσου, αλλά από το πρωί της 22^ης βρισκόταν και πάλι υπό την συνεχή πίεση των stuka από την Κάρπαθο. Έπλεε βορείως του Ηρακλείου σε αναζήτηση γερμανικής αποβατικής δύναμης 4.000 ανδρών και γύρω στις 08:30 το πρωί οι Άγγλοι είχαν την πρώτη επαφή με τα αποβατικά. Το καταδρομικό Perth βύθισε ένα μεγάλο ιστιοφόρο  γεμάτο Γερμανούς στρατιώτες και τα αγγλικά αντιτορπιλικά βύθισαν μικρότερα αποβατικά πλοία. Πλέοντας προς βορρά οι Άγγλοι εντόπισαν την κυρίως αποβατική δύναμη των Γερμανών που υποχωρούσε προς την ίδια κατεύθυνση συνοδευόμενη από το ιταλικό αντιτορπιλικό Sagittario. Όμως αναγκάστηκαν να διακόψουν την καταδίωξη γιατί βρίσκονταν υπό τις συνεχείς επιθέσεις των stuka από την Κάρπαθο και τους τελείωσαν τα αντιαεροπορικά πυρομαχικά. Επειδή ο υποναύαρχος King έκρινε πολύ επικίνδυνη τη διάβαση του στενού της Κάσου, άλλαξε πορεία προς το στενό των Αντικυθήρων. Όμως και εκεί υπέστη σοβαρές απώλειες γιατί δέχθηκε επίθεση stuka από το αεροδρόμιο των Μολάων.

Στις 08:30 το πρωί της 23^ης Μαΐου, 24 stuka, προερχόμενα από τα αεροδρόμια της Καρπάθου και των Μολάων, επιτέθηκαν εναντίον μοίρας του αγγλικού στόλου που έπλεε νοτίως της Κρήτης και βύθισαν τα αντιτορπιλικά Kelly και Kashmir. Το αντιτορπιλικό Kipling, παρ’ όλο που βρισκόταν υπό την επίθεση των stuka, κατόρθωσε να πλησιάσει τους ναυαγούς και να τους ρίξει σωσίβια. Μετά από υπεράνθρωπες προσπάθειες, το Kipling περισύλλεξε 279 ναυαγούς και αναχώρησε για την Αλεξάνδρεια, αλλά 50 μίλια από το προορισμό του τελείωσαν τα καύσιμα και αναγκάστηκε να ανεφοδιαστεί για να συνεχίσει το ταξίδι του.

Στις 24 Μαΐου, για να ενισχύσουν τη φρουρά της Κρήτης, οι Άγγλοι απέστειλαν από την Αλεξάνδρεια ένα τάγμα πεζικού με το αποβατικό Clenroy και με δύο μικρότερα αποβατικά συνοδευόμενα από το αντιτορπιλικό Coventry. Όμως, η επίθεση των stuka από το αεροδρόμιο της Καρπάθου, έπεισε τον ναύαρχο Cunningham, και κατόπιν συνεννόησης με τον στρατηγό Wavell, να ανακαλέσει το Clenroy. Όμως μετά από μερικές ώρες το Αγγλικό Ναυαρχείο στο Λονδίνο, διέταξε το Clenroy να πάει στην Κρήτη. Επενέβηκε και πάλι ο ναύαρχος Cunningham και ακύρωσε τη διαταγή. Έτσι το Clenroy σώθηκε από βέβαιη καταστροφή, γιατί ανυπεράσπιστο θα δεχόταν τις επιθέσεις των stuka κατά τη διάρκεια της ημέρας. Μια δεύτερη προσπάθεια του Clenroy, κατά την διάρκεια της νύχτας, κατέληξε σε αποτυχία με αποτέλεσμα να υποστεί ζημιές από πυρκαγιά.

Operation M.A.Q.3

Από τη μέχρι τώρα δράση των stuka, οι Άγγλοι διαπίστωσαν τη στρατηγική σημασία του αεροδρομίου Καρπάθου και αποφάσισαν να το εξουδετερώσουν με την αποστολή Operation M.A.Q.3. Στις 12:00 το μεσημέρι της 25^ης Μαΐου ξεκίνησε από την Αλεξάνδρεια η Force-A αποτελούμενη από το αεροπλανοφόρο Formidable με τέσσερα βομβαρδιστικά Albacores και 12 καταδιωκτικά Fulmars, τα καταδρομικά Braham και Queen Elizabeth, και τα αντιτορπιλικά Jervis, Janus, Kandahar, Nubian, Hasty, Hereward, Voyager και Vendetta. Όταν η Force-A έφτασε 100 μίλια νότια-νοτιοδυτικά της Καρπάθου, ενισχύθηκε με τα καταδρομικά Ajax και Dido και τα αντιτορπιλικά Napier, Lelvin και Jackal.

Με το ξημέρωμα το Formidable εξαπέλυσε 4 Albacores και 4 Fulmars εναντίον του αεροδρομίου Καρπάθου. Τα Albacores κατέστρεψαν δυο αεροπλάνα επί του εδάφους και προξένησαν ζημιές σε αρκετά άλλα, και τα Fulmars επέφεραν ζημιές σε αρκετά stuka και ιταλικά CR42s. Ωστόσο, 20 stuka κατόρθωσαν να απογειωθούν και να διασπάσουν τον προστατευτικό κλοιό των 12 αγγλικών καταδιωκτικών. Δυο βόμβες των stuka προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στο αεροπλανοφόρο και το ανάγκασαν να επιστρέψει στην Αλεξάνδρεια για επισκευές, και το stuka του γερμανού πιλότου Major Enneccerus βούλιαξε το αντιτορπιλικό Nubian. Από την αερομαχία που διεξάχθηκε, οι Άγγλοι κατέρριψαν δύο stuka και προξένησαν σοβαρές καταστροφές σε άλλα δύο που δεν πρόφτασαν να επιστρέψουν στο αεροδρόμιο και έπεσαν στη θάλασσα. Οι Άγγλοι από την πλευρά τους έχασαν ένα Fulmar.

Αποχώρηση

Στις 27 Μαΐου οι Σύμμαχοι αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την Κρήτη. Οι συμμαχικές δυνάμεις της δυτικής Κρήτης υποχώρησαν στα Σφακιά και χωρίς μεγάλες απώλειες επιβιβάστηκαν στα αγγλικά πολεμικά σκάφη τα οποία απέπλευσαν προς Αλεξάνδρεια. Μόνο το αντιτορπιλικό Nizam, ενώ βρισκόταν νοτίως της Κρήτης επλήγη από τα stuka του αεροδρομίου της Καρπάθου και υπέστη ζημιές. Η αποχώρηση των συμμαχικών δυνάμεων της κεντρικής Κρήτης θα γινόταν από το Ηράκλειο, όπου θα επιβιβάζονταν σε αγγλικά πολεμικά τα οποία έπρεπε να περάσουν από το στενό της Κάσου.

Στις 28 Μαΐου η Force-B υπό τον υποναύαρχο H. B. Rawlings με τα καταδρομικά Dido, Orion και Ajax, και τα αντιτορπιλικά Jackal, Hotspur, Decoy, Kimberley, Hereward και Imperial, ξεκίνησε από την Αλεξάνδρεια με σκοπό να περάσει κατά τη διάρκεια της νύχτας το στενό της Κάσου για να παραλάβει τις συμμαχικές δυνάμεις από το Ηράκλειο. Στην επιστροφή, το σχέδιο προέβλεπε ότι η Force-B θα περνούσε το στενό της Κάσου πριν την ανατολή του ήλιου, με την υποστήριξη της συμμαχικής αεροπορίας από την Αίγυπτο. Όμως, μόλις η Force-B πλησίασε το στενό της Κάσου, δέχθηκε επιθέσεις από stuka που προκάλεσαν 20 τραυματίες και σοβαρές ζημιές στο Ajax, το οποίο αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Αλεξάνδρεια. Κατά τη διέλευση της υπόλοιπης μοίρας από το στενό της Κάσου, τα stuka προξένησαν σοβαρές ζημιές στο μηχανισμό του πηδαλίου του Imperial.

Επιστροφή

Στις τρεις το πρωί της 29^ης Μαΐου η αγγλική μοίρα παρέλαβε τις συμμαχικές δυνάμεις από το λιμάνι του Ηρακλείου. Όμως, κατά την επιστροφή της η μοίρα θα περνούσε το στενό της Κάσου εφόσον θα είχε πια ξημερώσει. Ενδεχομένως θα αναγκαζόταν να περάσει το στενό χωρίς την αεροπορική κάλυψη από την Αίγυπτο, που είχε προσδιοριστεί να βρίσκεται στο στενό της Κάσου με το ξημέρωμα. Προτού ακόμη φθάσουν τα αγγλικά πολεμικά στο στενό της Κάσου, το Imperial, λόγω της βλάβης του μηχανισμού του πηδαλίου του, έμεινε ακυβέρνητο και παρά λίγο να συγκρουστεί με τα καταδρομικά  Dido και Orion και το αντιτορπιλικό Kimberley. Ο ναύαρχος Rawlings διέταξε το Hotspur να παραλάβει τους στρατιώτες και το πλήρωμα του Imperial και να το βυθίσει. Εν τω μεταξύ η υπόλοιπη μοίρα προχωρούσε, κι έτσι το Hotspur έπρεπε να περάσει μόνο του το στενό της Κάσου.

Το Hotspur πλησιάζοντας προς το στενό της Κάσου με 900 άνδρες έπλεε πλησίον της ανατολικής ακτής της Κρήτης, για να βρίσκεται έτσι πιο μακριά από το αεροδρόμιο της Καρπάθου. Σε περίπτωση δε που θα βυθιζόταν θα έδινε την ευκαιρία σε όσους πιο πολλούς ναυαγούς να σωθούν κολυμπώντας προς την στεριά. Το Hotspur, περνώντας το στενό της Κάσου, αντίκρισε με ανακούφιση να το περιμένει η υπόλοιπη αγγλική μοίρα. Όμως, οι επόμενες έξι ώρες έγιναν κόλαση φωτιάς και σιδήρου. Κύματα, το ένα κατόπιν του άλλου, τα stuka επιτίθονταν εναντίον του αγγλικού στόλου.

Από νωρίς το Hereward είχε χάσει ταχύτητα και εγκαταλείφτηκε στην τύχη του και βυθίστηκε αργότερα από τα stuka κοντά στην παραλία της Κρήτης. Τους ναυαγούς του περισύλλεξαν και αιχμαλώτισαν ελαφρά ιταλικά πλοία, ορισμένους από αυτούς τους ναυαγούς τους έφεραν στην Κάρπαθο.

Ανήλεες Επιθέσεις

Εν τω μεταξύ, από τις έξι το πρωί και προτού η Force-B φτάσει στο στενό της Κάσου, τα stuka συνέχισαν τις ανήλεες επιθέσεις, που είχαν ως αποτέλεσμα τραγικές απώλειες για τη βρετανική μοίρα. Τα stuka έστρεψαν την προσοχή τους πρώτα στα καταδρομικά Orion και Dido και μετά στα αντιτορπιλικά.

Στις 06:45 μια βόμβα έπεσε κοντά στο Decoy και του ράγισε τη μηχανή με αποτέλεσμα να πέσει η ταχύτητα της μοίρας στα 25 μίλια. Στις 07:00 μια άλλη βόμβα έπεσε κοντά στο Orion και ελάττωσε πιο πολύ την ταχύτητα της μοίρας στα 21 μίλια. Στις 07:35, από τους οπλοπολυβολισμούς των stuka, τραυματίστηκαν ο υποναύαρχος Rawlings και ο κυβερνήτης του Orion πλοίαρχος G. R. B. Black, ο οποίος δυο ώρες αργότερα πέθανε από τα τραύματά του. Στις 08:15 μια βόμβα έπεσε πάνω στην  πυροβολαρχία B του Dido και προξένησε μεγάλες καταστροφές. Στις 09:15 μια βόμβα έπεσε πάνω στην πυροβολαρχία Α του Orion και προξένησε μεγάλες καταστροφές. Στις 10:45, έντεκα stuka επιτέθηκαν εναντίον του Orion, μια βόμβα διαπέρασε το κατάστρωμα του καταδρομικού, εξεράγη μέσα στην τραπεζαρία και σκότωσε 260 στρατιώτες και τραυμάτισε άλλους 280.

Οι επιθέσεις των stuka σταμάτησαν για μισή ώρα γύρω στις 13:00 και μετά συνεχίστηκαν μέχρι τις τρεις το απόγευμα 150 μίλια από την Αλεξάνδρεια. Γύρω στις 12:00 το μεσημέρι η Force-B ήλθε σε επαφή με τα πρώτα αγγλικά αεροπλάνα, δυο Fulmars, και λίγο αργότερα ακολούθησαν και άλλα τα οποία επιτέθηκαν εναντίον των stuka. Από τις αερομαχίες που ακολούθησαν τα αγγλικά αεροπλάνα κατέρριψαν δυο stuka και ένα άλλο έπεσε από τα αντιαεροπορικά πυρά του ναυτικού. Οι Γερμανοί κατέρριψαν ένα αγγλικό Hurricane. Από τις ζημιές που έπαθε το Orion ανακατεύθηκαν τα καύσιμά του με θάλασσα και η ταχύτητά του έπεσε στα 12 μίλια την ώρα, όμως κατόρθωσε να φτάσει στην Αλεξάνδρεια κατά το ηλιοβασίλεμα με τα κανόνια του καταστραμμένα. Από τους 4.000 άντρες, που η Force-B παρέλαβε από το Ηράκλειο, γύρω στους 1.000 σκοτώθηκαν, πληγώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν.

Στις 21 Μαΐου συμμαχικά αεροπλάνα επιτέθηκαν εναντίον του αεροδρομίου και κατάστρεψαν δυο γερμανικά αεροπλάνα επί του εδάφους και προξένησαν ζημιές σε άλλα δυο. Επίσης, στις 29 Μαΐου συμμαχικά αεροπλάνα επιτέθηκαν εναντίον του αεροδρομίου και κατέστρεψαν επί του εδάφους δυο γερμανικά καταδιωκτικά τύπου Me 109. Τέλος, στις 30 Μαΐου άλλα συμμαχικά αεροπλάνα επιτέθηκαν εναντίον του αεροδρομίου και κατέστρεψαν επί του εδάφους ένα ιταλικό βομβαρδιστικό τύπου CR42, αλλά τα ιταλικά αντιαεροπορικά κατέρριψαν ένα συμμαχικό αεροπλάνο τύπου Wellington.

Τις επόμενες μέρες, τα γερμανικά αεροπλάνα από το αεροδρόμιο της Καρπάθου κυριαρχούσαν σ’ όλη την περιοχή από τις νοτιοανατολικές ακτές της Κρήτης μέχρι τη Βόρεια Αφρική. Στις 31 Μαΐου τα stuka προξένησαν σοβαρές ζημιές στο μηχανοστάσιο του καταδρομικού Perth και στα αντιτορπιλικά Kelvin και Napier. Τέλος, την 1^η Ιουνίου δυο γερμανικά stuka , προερχόμενα από το αεροδρόμιο της Καρπάθου, συνάντησαν τα καταδρομικά Calcutta και Coventry 150 μίλια δυτικά της Αλεξάνδρειας και μόλις 50 μίλια από την αφρικανική ακτή. Το πρώτο stuka επιτέθηκε εναντίον του Coventry χωρίς αποτέλεσμα, αλλά δυο βόμβες από το δεύτερο stuka πέτυχαν το Calcutta το οποίο βυθίστηκε σε λίγα λεπτά. Το Coventry περισυνέλλεξε από τη θάλασσα 23 αξιωματικούς και 232 ναύτες και επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια.

Κατά τη διάρκεια της Μάχης της Κρήτης, τα γερμανικά πολεμικά αεροπλάνα με βάση το αεροδρόμιο της Καρπάθου βύθισαν ή προξένησαν σοβαρές ζημιές σε ένα αεροπλανοφόρο, ένα θωρηκτό, 5 καταδρομικά, 9 αντιτορπιλικά και ένα αποβατικό.

---

Karpathos Airport in the Battle of Crete

By Manolis Cassotis

In the “Battle of Crete” (20-31 May 1941) the war doctrine was established for the first time: “When a military force has absolute dominance of the air in an area, then the opposing naval forces are unable to act without the necessary air cover”. Indeed, during the Battle of Crete the German Air Force inflicted serious losses on the British ships because they did not have the necessary air support. The contribution of Karpathos airport, which the Germans used throughout the operations, was significant in the losses of the British navy, as well as in the outcome of the Battle of Crete. Karpathos’s airport dominates the area between Crete and Rhodes and controls any operation towards Alexandria and the Suez Canal.

Preparations

When the Germans decided to attack Crete, they took advantage of the strategic location of Karpathos airport, which was the only military airport between Heraklion airport in Crete and the airports in Kalathos and Maritsa in Rhodes. A Luftwaffe detachment, which went to Karpathos for on-site study, attached great importance to the control of the sea area between Karpathos and Crete and in particular the channel between Crete and Kasos, known as the Kasos Strait, which was under the complete control of Karpathos airport.

In the area of ​​Crete, the British had naval superiority, but their fleet had to pass through the straits of Antikythera and Kasos to reach the northern coast of the island, where the naval base of Souda was located, the airports of Maleme, Rethymno and Heraklion, as well as the other military fortifications. To neutralize the naval superiority of the British, the Germans advanced to the airports of Karpathos and Molai, 35 miles east of Sparta, 150 bombers and 90 fighter planes.

In May 1941, before the Battle of Crete began, the Germans, with a bomber wing, carried out several raids against the Suez Canal and laid mines. The German bombers started from Romania with a refueling stop at Karpathos airport on the way in and out. German plans called for extensive bombing of the British military bases in Egypt, with bombers from Romania with a stop at Karpathos airport. However, Germany’s attack on Russia thwarted this operation.

Two weeks before May 20, there was a lot of traffic at Karpathos airport from German planes, carrying military supplies and Luftwaffe ground personnel. Fuel for the planes, bombs for the Stukas, shells for the Messerschmitts and other military supplies were transported by rail from Germany to Romania and from there by transport planes to Karpathos. A few days before May 20, the Stukas and Messerschmitts gradually arrived. Karpathos airport was ready to play an important role in the great battle that was approaching. The commander of the German air forces at Karpathos airport was Hauptmann Heinrich Brucker.

The Battle Stars

From the morning of 20 May 1941, when the Battle of Crete began, German Stukas from Karpathos bombed the Heraklion airport and the surrounding Allied positions, preparing the ground for the German paratroopers who landed at 13:30 in the afternoon. Because until 27 May the most important battles were fought in Western Crete, the Stukas from Karpathos bombed the Allied positions in the Heraklion and Rethymno areas and provided air support to the Germans, who were trapped in these areas awaiting the German advance from Western Crete.

The British, appreciating the strategic value of the Karpathos airport and knowing the descent of the German planes, decided to react, and sent Force-C and Force-E against it. On May 20, Force-C under Rear Admiral King, consisting of the cruisers Naiad and Perth, the destroyers Kandahar, Nubian, Kingston and Juno, and Force-E under Captain Mack, consisting of the destroyers Jervis, Havoc, Nizam and Ilex, sailed towards Karpathos. When Force-C reached the Strait of Kasos, the Italians sent 6 MAS armed with torpedoes against it, but within a few minutes the English warships destroyed four MAS and the other two fled to Tristomo to save themselves. At nightfall, Force-E bombed the airfield, causing significant damage to aircrafts and facilities. That same night, British naval forces withdrew south of the Strait of Kasos for greater safety.

On the morning of May 21, 80 miles south of the Strait of Kasos, Stukas from Karpathos and Italian bombers from Rhodes spotted Force-C, which now consisted of 4 cruisers and 4 destroyers under Rear Admiral King. The attack began at 9:50 am and continued without interruption until 1:50 pm. At around 1:00 pm three bombs from an Italian bomber piloted by Lt. Morassuti hit the destroyer Juno. The first two bombs hit the ship’s engine room and the third hit the ammunition magazine. Juno sank within minutes, and of the 185 crew members, 6 officers and 91 sailors were killed.

The Battle Continues

That same night, to avoid the Stukas from Karpathos airport, Force-C passed through the Kasos Strait, but from the morning of the 22^nd it was again under constant pressure from the Stukas from Karpathos. It sailed north of Heraklion in search of a German landing force of 4,000 men and at around 08:30 in the morning the British had their first contact with the landing craft. The cruiser Perth sank a large sailing ship full of German soldiers and the British destroyers sank smaller landing craft. Sailing northwards the British spotted the main German landing force retreating in the same direction accompanied by the Italian destroyer Sagittario. However, they were forced to break off the pursuit because they were under constant Stuka attacks from Karpathos and their anti-aircraft ammunition ran out. Because Rear Admiral King considered the passage of Kasos Strait too dangerous, he changed course to Antikythera’s Strait. However, there too he suffered serious losses because he was attacked by Stukas from the Molai airfield.

At 08:30 on the morning of 23 May, 24 Stukas, coming from Karpathos and Molai, attacked a squadron of the British fleet sailing south of Crete and sank the destroyers Kelly and Kashmir. The destroyer Kipling, although under attack by the Stukas, managed to approach the shipwrecked men and drop them life jackets. After superhuman efforts, the Kipling picked up 279 men and departed for Alexandria, but 50 miles from its destination ran out of fuel and was forced to refuel to continue its journey.

On May 24, to reinforce the garrison of Crete, the British sent an infantry battalion from Alexandria with the landing ship Clenroy, and two smaller landing ships accompanied by the destroyer Coventry. However, the attack by the Stukas from the Karpathos airport convinced Admiral Cunningham, after consultation with General Wavell, to recall the Clenroy. However, after a few hours, the British Admiralty in London ordered the Clenroy to go to Crete. Admiral Cunningham intervened again and canceled the order. Thus, Clenroy was saved from certain destruction, because defenseless it would have been attacked by the Stukas during the day. A second attempt by Clenroy, during the night, ended in failure and resulted in damage by fire.

Operation M.A.Q.3

From the Stuka action so far, the British had ascertained the strategic importance of the Karpathos airport and decided to neutralize it with the Operation M.A.Q.3 mission. At 12:00 noon on 25 May, Force-A set out from Alexandria, consisting of the aircraft carrier Formidable with four Albacores bombers and 12 Fulmars fighters, the cruisers Braham and Queen Elizabeth, and the destroyers Jervis, Janus, Kandahar, Nubian, Hasty, Hereward, Voyager and Vendetta. When Force-A reached 100 miles south-southwest of Karpathos, it was reinforced by the cruisers Ajax and Dido and the destroyers Napier, Lelvin and Jackal.

At dawn, Formidable launched 4 Albacores and 4 Fulmars against Karpathos airfield. The Albacores destroyed two aircraft on the ground and damaged several others, and the Fulmars damaged several Stukas and Italian CR42s. However, 20 Stukas managed to take off and break through the protective cordon of 12 British fighters. Two Stuka bombs caused serious damage to the aircraft carrier and forced it to return to Alexandria for repairs, and the Stuka of the German pilot Major Enneccerus sank the destroyer Nubian. From the air battle that took place, the British shot down two Stukas and caused serious damage to two others that did not manage to return to the airfield and fell into the sea. The English, for their part, lost a Fulmar.

Withdrawal

On 27 May the Allies decided to abandon Crete. The Allied forces in western Crete retreated to Sfakia and without major losses boarded British warships which sailed to Alexandria. Only the destroyer Nizam, while south of Crete, was hit by Stukas from the Karpathos airport and suffered damage. The withdrawal of the Allied forces in central Crete would take place from Heraklion, where they would board British warships which had to pass through the Kasos Strait.

On 28 May, Force B under Rear Admiral H. B. Rawlings, with the cruisers Dido, Orion and Ajax, and the destroyers Jackal, Hotspur, Decoy, Kimberley, Hereward and Imperial, set out from Alexandria with the intention of passing through the Kasos Strait during the night to pick up the Allied forces from Heraklion. On the return journey, the plan was for Force B to pass through the Kasos Strait before sunrise, with support from Allied air forces from Egypt. However, as Force B approached the Kasos Strait, it was attacked by Stukas, which caused 20 casualties and severe damage to Ajax, which was forced to return to Alexandria. As the rest of the squadron passed through the Kasos Strait, the Stukas severely damaged Imperial’s steering gear.

Return

At three in the morning of May 29, the British squadron received the Allied forces from the port of Heraklion. However, on its return the squadron would have to pass the Kasos Strait since it would have been dawn. It would have been forced to pass the strait without air cover from Egypt, which had been determined to be in the Kasos Strait at dawn. Before the British warships even reached the Kasos Strait, the Imperial, due to the failure of its steering mechanism, was left unsteered and almost collided with the cruisers Dido and Orion and the destroyer Kimberley. Admiral Rawlings ordered the Hotspur to pick up the soldiers and crew of the Imperial and sink it. Meanwhile, the rest of the squadron was advancing, so Hotspur had to pass the Kasos Strait alone.

The Hotspur, approaching the Kasos Strait with 900 men, sailed close to the eastern coast of Crete, to be further away from Karpathos airport. In case it sank, it would give the opportunity to as many shipwrecked men as possible to be saved by swimming to shore. The Hotspur, passing the Kasos Strait, saw with relief the rest of the English squadron waiting for it. However, the next six hours became an inferno of fire and iron. Wave after wave, the Stukas attacked the English fleet.

Early on, Hereward had lost speed and was abandoned to her fate, later sunk by Stukas off the coast of Crete. Her castaways were picked up and captured by light Italian ships, some of these men were brought to Karpathos.

Ruthless Attacks

Meanwhile, from six in the morning and before Force-B reached the Strait of Kasos, the Stukas continued their relentless attacks, which resulted in tragic losses for the British squadron. The Stukas turned their attention first to the cruisers Orion and Dido and then to the destroyers.

At 06:45 a bomb fell near Decoy and damaged its engine, reducing the squadron’s speed to 25 knots. At 07:00 another bomb fell near Orion, further reducing the squadron’s speed to 21 knots. At 07:35, Stuka gunfire wounded Rear Admiral Rawlings and Orion’s commander, Captain G. R. B. Black, who died of his wounds two hours later. At 08:15 a bomb fell on Dido’s B-battery, causing extensive damage. At 09:15 a bomb fell on Orion’s A-battery, causing extensive damage. At 10:45, eleven Stukas attacked Orion, one bomb penetrated the cruiser’s deck, exploded in the mess hall and killed 260 soldiers and wounded another 280.

The Stuka attacks stopped for half an hour at around 13:00 and then continued until 3:00 in the afternoon 150 miles from Alexandria. Around 12:00 noon Force-B met the first British planes, two Fulmars, and a little later others followed which attacked the Stukas. In the dogfights the British planes shot down two Stukas, and another was shot down by naval anti-aircraft fire. The Germans shot down a British Hurricane. The damage to the Orion caused its fuel to mix with the sea and its speed dropped to 12 miles per hour, but it managed to reach Alexandria by sunset with its guns destroyed. Of the 4,000 men that Force-B received from Heraklion, around 1,000 were killed, wounded or captured.

On May 21, Allied aircraft attacked Karpathos airfield, destroying two German aircraft on the ground and damaging two others. Also, on May 29, Allied aircraft attacked the airfield again, destroying two German Me 109 fighters on the ground. Finally, on 30 May, other Allied aircraft attacked the airfield, destroying an Italian bomber on the ground, but Italian anti-aircraft fire shot down an Allied Wellington.

In the following days, German planes from Karpathos dominated the entire area from the southeastern coast of Crete to North Africa. On May 31, Stukas caused serious damage to the engine room of cruiser Perth and destroyers Kelvin and Napier. Finally, on June 1^st, two German Stukas from Karpathos encountered the cruisers Calcutta and Coventry 150 miles west of Alexandria and 50 miles from the African coast. The first Stuka attacked Coventry without effect, but two bombs from the second Stuka hit Calcutta, which sank within minutes. Coventry picked up 23 officers and 232 sailors from the sea and returned to Alexandria.

During the Battle of Crete, German warplanes based at Karpathos airport sank or seriously damaged an aircraft carrier, a battleship, 5 cruisers, 9 destroyers and a landing craft.