ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΚΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΜΕΝΕΤΩΝ “Η ΠΡΟΟΔΟΣ”
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ — 1
ΕΚΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΝΕΤΩΝ
“Η ΠΡΟΟΔΟΣ”
Γεωργίου Ι. Σακελλάκη
Στις 26 Σεπτέμβρη του έτους 1953 ιδρύθηκε ο Εκπολιτιστικός και Εξωραϊστικός Όμιλος Μενετών Καρπάθου, “Η ΠΡΟΟΔΟΣ”.
Την πρωτοβουλία την είχαν μία ομάδα από νέους με πνευματικές αναζητήσεις και ευγενή ενδιαφέροντα. Ήταν εποχή που η μετανάστευση δεν είχε ακόμη απορροφήσει το πολυάνθρωπο δυναμικό της Κοινότητας.
Μερικοί ήθελαν να ιδρύσουν αθλητικό Σωματείο (ποδοσφαιρική ομάδα), επεκράτησε όμως η άποψη των περισσότερων ότι έπρεπε να ιδρυθεί Εκπολιτιστικός Σύλλογος, με πλατύτερα ενδιαφέροντα και στους κόλπους του ας είχε και αθλητικό τμήμα. Η επωνυμία “ΠΡΟΟΔΟΣ” δόθηκε από τον Ντίνο Μελά, σε ανάμνηση του πρώην Συλλόγου των Μενετιατών Αθηνών που είχε παίξει ιστορικό ρόλο (έτος ίδρυσης 1906). Μας έδειξε τότε και το τυπωμένο Καταστατικό εκείνου του Συλλόγου.
Σκοπός του Σωματείου ήταν “η φυσική ανάπλαση και πνευματική ανύψωση της νεολαίας και ο εξωραϊσμός της Κοινότητας Μενετών” όπως αναφέρεται στην ιδρυτική πράξη. Το Σωματείο αυτό έχει στο ενεργητικό του να παρουσιάσει μία αξιόλογο πολιτιστική και προοδευτική δράση. Η προσφορά αυτή είναι μεγάλη για την Κάρπαθο. Όπως είναι μεγάλη και η συμμετοχή των δύο άλλων Πολιτιστικών Σωματείων του νησιού, της “Εργασίας και Χαράς”, όπως και του “Απόλλωνος” Πυλών που ιδρύθηκαν μετά τον Εκπολιτιστικό Όμιλο Μενετών.
Οι ιδρυτές κατ’ αλφαβητική σειρά είναι οι εξής:
· Βιτωρούλης Ν. Ηλίας
· Γερογιάννης Εμμ. Μηνάς
· Γεωργιάδης Π. Γεώργιος
· Δεσποτάκης Γ. Αριστείδης
· Διακοντής Β. Κων/νος
· Διμελάς Ευ. Μιχαήλ
· Δρακόπουλος Μ. Ηλίας
· Ζαβόλας Κ. Μηνάς
· Ζαβόλης Μ. Νικόλαος
· Κατωγυρίτης Ι. Εμμανουήλ
· Μανώλακας Π. Ηλίας
· Μαρής Ι. Μιχαήλ
· Μελάς Αντ. Ντίνος
· Μελάς Πολ. Μηνάς
· Μηνακάκης Γ. Χρόνης
· Οθείτης Γ. Ευστάθιος
· Οικονομίδης Μηνά Εμμανουήλ
· Οικονομίδης Εμμανουήλ (Παπάς)
· Οικονομίδης Νικόλαος
· Παπαγιάννης Ν. Ηλίας
· Παπουτσάκης Γ. Αριστείδης
· Παραγιός Βασίλειος
· Ρηγοπούλης Μιχαήλ
· Σακελλάκης Ι. Γεώργιος
· Σακελλάκης Ι. Σακέλλης
· Χατζηγεωργίου Δ. Μηνάς
Σήμερα που βλέπουμε με θλίψη πόσο απογυμνώθηκαν τα χωριά μας από νέο έμψυχο υλικό χρειάζεται να θυμηθούμε τους πρωτοπόρους εκείνους νέους (παιδιά του Γυμνασίου οι περισσότεροι), τα ιδρυτικά μέλη αλλά και όλες τις μεταγενέστερες Διοικήσεις που οι περισσότεροι από αυτούς γράμματα πολλά δεν ήξεραν, γιατί τα γυμνασιόπαιδα άλλα φύγανε να σπουδάσουν στην Αθήνα, άλλοι μεταναστεύανε. Να θυμηθούν οι σημερινοί νέοι τον δυναμισμό και το ήθος των παλαιότερων και να παραδειγματίζονται.
Εάν όμως οι πνευματικές και οικονομικές δυνάμεις των ήταν ασθενείς είχαν το χάρισμα για δράση, και απέραντη αγάπη για την πρόοδο της νεολαίας και του χωριού τους. Και εξ υπακούεται με τέτοια προοδευτική δράση, τιμιότητα και εργατικότητα είχαν από την αρχή την εμπιστοσύνη όλων των Μενετιατών εσωτερικού ή εξωτερικού και την ηθική και υλική τους ενίσχυση.
Αν κάποτε γραφεί η ιστορία των μικρών σωματείων της Δωδεκανήσου, χωρίς υπερβολή όχι μόνον πρώτο πολιτιστικό Σωματείο είναι της Καρπάθου αλλά και ολόκληρης της Δωδεκανήσου σε δράση και σε εργασία. Να γραφτεί όλη η ιστορία και η δράση του Ομίλου θα χρειαζόταν χρόνος πολύς γι’ αυτό λίγα θα γράψουμε, την κυριότερη δράση του.
Με την πρώτη συνεδρίαση 27 Σεπτεμβρίου 1953 της Διοικούσας Επιτροπής αφού έγινε η εκλογή του Προεδρίου απεφάσισε ένας βασικός σκοπός της ιδρύσεως του Ομίλου, η ίδρυση Βιβλιοθήκης και Πολιτιστικού Κέντρου – Λέσχης, χοροστασίου ή αίθουσας χορού όπου οι νέοι θα εμάνθαναν τους εθνικούς και (τοπικούς) χορούς.
Επί δύο συνεχείς χειμώνες κράτησε το χοροστάσιο στο σπίτι της Φωτεινής Ν. Ψαρά όπου αρκετοί νέοι που σήμερα δεν θα ήθελαν τους όμορφους μας χορούς είναι υπερήφανοι για τον όμιλον και για τον χορό που έμαθαν.
Έγινε επίσης η αρχή της σημερινής βιβλιοθήκης του Ομίλου με την κατασκευή επίπλου βιβλιοθήκης και αγορά ολίγων λογοτεχνικών βιβλίων. Επίσης η δενδροφύτευση της αμαξωτής οδού Ανεμόμυλοι – Αγίας Τριάδος.
Αλησμόνητη έμεινε και η πρώτη χοροεσπερίδα του Ομίλου σε κέφι και ενθουσιασμό.
Και συνεχίζεται η δράση επί μία τριακονταετία με φυσικές επιστώσεις κατά περιόδους όπου μερικά στελέχη του Ομίλου και αρκετοί νεολαίοι έφυγαν για το εξωτερικό ή για σπουδές αλλά σαν τον μυθολογικόν Αίαντα όταν πατάει στη γη παίρνει καινούργια δύναμη έτσι και ο Εκπολιτιστικός Όμιλος Μενετών δεν νικιέται από την αποκαρδίωση και την μετανάστευση όταν στελεχώνεται από νεολαία ή λίγους ανθρώπους που εργάστηκαν για το καλό του Συλλόγου και του χωριού τους.
Ίδρυσε Λέσχη κατά τα μέσα του 1955 το Πνευματικόν κέντρο του Ομίλου και του χωριού, που εστεγάζετο η Βιβλιοθήκη με αρκετά βιβλία, μερικά που αγοράστηκαν από τον Όμιλο και με τις πρώτες δωρεές βιβλίων από τον αείμνηστον Μανώλη Γ. Κατωγυρίτη, τον καλό πατριώτη Αναστάσιον Φράγκο και τον καθηγητήν Μανώλη Πρωτοψάλτη. Τα βιβλία αυτά διάβαζε η νεολαία και οι χωριανοί και με δικαίωμα να διαβάζονται και στο σπίτι (δανειστική βιβλιοθήκη). Η πρώτη Λέσχη ήταν στο ωραίο οίκημα “στο καφενείο του Ηλιάδη” όπου υπήρχαν ραδιόφωνο, σκάκι, ντόμινο και συνδρομητής ο Όμιλος στα “ΝΕΑ” Αθηνών, στην Καρπαθική, Φωνή της Κ.Ε.ΠΑ. και Δελτίο Λυκείου Καρπάθου, Φρουράς Δωδεκανήσου.
Επίσης ορισμένες ώρες στη Λέσχη έκανε φροντιστήρια Αγγλικής ο αείμνηστος Παπά Βαγγέλης Γεραπετρίτης για τους χωριανούς μας όπου έφευγαν για το εξωτερικό. Για ορισμένο διάστημα κατόπιν η Λέσχη μεταφέρθη σε μία αίθουσα του Δημοτικού Σχολείου και τελευταία στο οίκημα Φραγγουλιάς, Π. Μελά με περισσότερα βιβλία, δωρεές του Συλλόγου των Μενετιατών, Συλλόγου Απανταχού Καρπαθίων, Βάσου Ευ. Ρουσσάκη, Μηνά Α. Αλεξιάδη κ.ά. και με την μεγάλη εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου, δωρεά του Μεγάλου Ευεργέτου Γεωργίου Ρήγα και Γεωργίου Μ. Γιαννοπούλου.
Ο Όμιλος όπως είναι γνωστόν έχει λάβει μέρος σε πολλές συναντήσεις αθλητικών ομάδων της Καρπάθου ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες όπου έρχονται οι νέοι στο χωριό. Έχει κάνει αρκετές εκδρομές τόσον εις τον Αφιάρτη, Πύλες και αλλού. Δεκάδες χοροεσπερίδες με επιτυχία, τα καλοκαίρια και τις αποκριές.
Επίσης έχει κάνει διάφορες αναφορές στην Αστυνομία, Δικαιοσύνη, Υπουργείον Παιδείας, Υπουργείον Συγκοινωνιών για φλέγοντα ζητήματα. Έχει παρασταθεί στην Εορτήν της 5ης Οκτωβρίου και ενίσχυσε οικονομικά την προβολή της.
Αγόρασε κινηματογραφική μηχανή και την δώρησε στο Δημοτικό σχολείο με δικαίωμα να την μεταχειρίζεται και ο Όμιλος για τα μέλη του. Ανέγειρε υπόστεγο εις τον Μακρύ Γιαλό όπου όχι μόνο εξυπηρετεί τα μέλη του και τους χωριανούς αλλά και όλους τους Καρπαθίους στην ωραία τοποθεσία του χωριού μας. Η δωρεά οικοπέδου έγινε παρά του Μηνά Σταυράκη και ενισχύθηκε από τον ιατρό Ηλία Χωρατατζή με το ποσό των 700 δολλαρίων, Μιχαήλ Κατωγυρίτου 300 δολλ. αρκετού ποσού από τον Σύλλογον Μενετιατών Αμερικής και ορισμένων χωριανών και με προσωπική εργασία των μελών του Ομίλου και χωριανών.
Δενδροφυτεύθη η γύρω γραφική και μοναδική παραλία του υποστέγου με προσωπική εργασία των μελών και με ενίσχυση του Δημητρίου Δεσποτάκη, θερμού συμπαραστάτη και ενισχυτή κάθε πατριωτικής προσπάθειας του Ομίλου μέχρι σήμερα.
Άνοιξε δρόμο με την βοήθειαν του Συλλόγου Μενετιατών Πειραιώς προς το βυζαντινό μοναστήρι του νησιού μας και έγινε και η αφορμή να συνεχισθεί και ο δρόμος από άλλους χωριανούς μέχρι τους Κατογύρους. Αναστήλωσε και εξωράισε το ημικατεστραμμένο Βυζαντινό μοναστήρι Αγίου Αντωνίου κατόπιν ενεργειών εις την Δ/ση Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και με την συμπαράσταση της επιτροπής προστασίας Βυζαντινής και Καρπαθιακής τέχνης Μενετών, Μανώλη Β. Σακελλαρίδη, Βάσου Ν. Μελά, Γεωργ. Ι. Αλεξιάδη, Κώστα Ζωγραφάκη, τον αείμνηστον Εμμ. Αντ. Μελάν, Γεώργιον Μιχ. Σακελάκην, Γεώργιον Μιχ. Σπανομανώλη και Γεώργιον Ι. Σακελάκην. Ίσως είναι το μοναδικό σωματείο που με τις ίδιες του δυνάμεις κατόρθωσε να σώσει ένα Βυζαντινό μοναστήρι της Καρπάθου από την αδιαφορίαν της αρχαιολογικής υπηρεσίας και των διαφόρων παραγόντων των Μενετών και της Καρπάθου.
Η μεγαλύτερη προσπάθεια, μπορεί να πει κανείς, ήταν η απόφαση του Ομίλου να καθαρισθεί ο χώρος προς το παλιό Νεκροταφείο δίπλα στην Εκκλησία και Σχολεία. Εκατοντάδες κυβικά μπάζια και σκουπίδια εκκαθαρίσθηκαν από τη μπουλντόζα και φωτεινή που με κίνδυνο οι χειριστές τους κατέβηκαν στον κρημνό και σαν νέοι Ηρακλείς εκκαθάρισαν την κόπρο του Αυγείου.
Και μετά η αναστήλωση και εξωραϊσμός διαφόρων τοίχων ή παλιών κτισμάτων, καμαρών και της Βαγγελίστρας, ένα ωραίο κτίριο παλαιάς Καρπαθικής τέχνης από πέτρα πελεκητή που στεγάσθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μενετών και Καρπαθικής Λαϊκής Τέχνης. Το μουσείο αυτό που έγινε με την πρωτοβουλία του συμπολίτη Καθηγητή-αρχαιολόγου Εμμανουήλ Μ. Μελά και τις φροντίδες του γράφοντος είναι ένας σταθμός στα πολιτιστικά χρονικά της Καρπάθου και μεγάλο επίτευγμα του Ομίλου Μενετών. Γιατί πολλές Διοικήσεις και πολλοί χωριανοί μας εργάσθηκαν προς την κατεύθυνση της πραγματοποίησης του. Τα εγκαίνια έγιναν με κάθε επισημότητα τον Αύγουστο του 1979.
Η διαρρύθμιση επίσης του γύρω χώρου αυτού του μουσείου που στον μισό εφυτεύθηκαν διάφορα καλλωπιστικά φυτά και στο άλλο τοποθετήθηκαν διάφορα πτυχιόδια για παιδική χαρά.
Η παραπάνω εργασία δεν είχε μόνο εξωραϊστικό σκοπό αλλά πολλούς άλλους πολιτιστικούς στόχους: (α) Καθαριότητες και εξωραϊσμός (β) Προστασία παλαιάς Καρπαθικής τέχνης (γ) Απόκτηση ενός οικήματος στεγάσεως Μουσείου Λαϊκής Καρπαθικής Τέχνης (δ) Απόκτηση χώρου (είναι γνωστόν πόσον δύσκολον βρίσκεται ένα κομμάτι γη κοντά στο χωριό για κοινωφελή έργα) για σχολικό κήπο και παιδική χαρά και (ε) Με το ξεμπάζωμα ανοίχθηκε η γαλαρίδα της πολεμικής περιόδου, ένα έργο που θυμίζει τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέσα στο Βράχο της Παναγίας.
Όπως αναφερθήκαμε στην αρχή, ο Όμιλος είχε την αμέριστη συμπαράσταση των Μενετιατών και των διαφόρων Συλλόγων. Ο παρακάτω Πίνακας Μεγάλων Ευεργετών, Ευεργετών και δωρητών εκτός των εκατοντάδων συνδρομητών και ενισχυτών δείχνει ότι ο Εκπολιτιστικός και Εξωραϊστικός Όμιλος έχει βαθειές ρίζες μέσα στις Μενετές.
ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ:
1. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΡΗΓΑΣ
2. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
3. ΙΑΤΡΟΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥ. ΧΩΡΑΤΑΤΖΗΣ
4. ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΚΑΤΩΓΥΡΙΤΗΣ
ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ:
1. ΜΗΝΑΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
2. ΓΕΩΡΓΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ
3. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΜΕΝΕΤΙΑΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
4. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΜΕΝΕΤΙΑΤΩΝ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
5. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΚΑΡΠΑΘΙΩΝ
6. ΔΗΜΟΣ ΡΟΔΟΥ
ΔΩΡΗΤΕΣ:
· ΒΑΣΟΣ Ν. ΜΕΛΑΣ
· ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Β. ΣΑΚΕΛΑΡΙΔΗΣ
· ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΑΛΕΞΙΑΔΗΣ
· ΗΛΙΑΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
· ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Γ. ΡΟΥΣΣΑΚΗΣ
· ΣΟΦΙΑ ΕΜ. ΡΟΥΣΣΑΚΗ
· ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΝΕΤΩΝ
· ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΣΑΚΕΛΑΡΙΔΗΣ
· ΒΑΣΙΛ. Ι. ΣΑΚΕΛΑΡΙΔΗΣ
· ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΑΓΩΝΙΚΟΣ
· ΒΑΣΙΛ. ΕΥ. ΡΟΥΣΣΑΚΗΣ
· ΕΜΜ. ΜΑΝΩΛΙΟΣ
· ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΠΑΡΑΓΙΟΥ – ΖΑΒΟΛΑΚΗ
· ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΡΑΚΛΗΣ
(Τα στοιχεία αυτά τα πήρα από τα αρχεία του Ομίλου προ ετών που μου είχε ζητηθεί τότε να γράψω σχετικά, και ίσως εν τω μεταξύ να έχουν προστεθεί και άλλοι ευεργέτες ή δωρητές. Για τέτοια πιθανή παράλειψη ζητώ συγγνώμη).
Χρέος είναι επίσης να αναφερθούν εκείνοι οι οποίοι εκτός από την ενίσχυση τους, πρωτοστάτησαν σε εράνους υπέρ του Ομίλου: Χατζής Β. Χατζηγεωργίου, Γεώργιος Ι. Αλεξιάδης, Μιχαήλ Γ. Κατογιώτης, Σταύρος Μ. Διακομιχάλης, Ιωάννης Μ. Μερικλής, Μηνάς Ι. Οικονομίδης, Γεώργιος Μιχ. Σακελλάκης.
Αυτές είναι οι κυριότερες προσπάθειες και οι αγώνες του Ομίλου σε μία τριακονταετία. Όσοι έζησαν μέσα στους κόλπους αυτού του προοδευτικού σωματείου αναπολούν τα περασμένα και σκέπτονται τους συναγωνιστές τους όπου βρίσκονται στα διάφορα σημεία της οικουμένης και δακρύζουν στη θύμηση για κείνους που δεν βρίσκονται πια στη ζωή σαν τον Γιώργο Ρηγοπούλη ή τον Μανώλη Γ. Κατωγυρίτη όπου τους ενίσχυσαν ηθικώς και υλικώς στα πρώτα βήματα του Ομίλου.
Τους δασκάλους μας Μηνά Αλεξιάδη και Χατζή, Χατζηκωστή, τον Γιάννη Γ. Αλεξιάδη και Μιχάλη Ψαρρά όπου αν και ηλικιωμένοι ήταν νέοι στη καρδιά και έδιναν πάντα κουράγιο και ήταν στο πλευρό της νεολαίας εις κάθε εκδήλωση του Ομίλου και τον αλησμόνητο φίλο Μανώλη Αντ. Μελά, πρόεδρο του Ομίλου τη δημιουργική περίοδο 1971 που ο πρόωρος χαμός του ήταν απώλεια για τον Όμιλον και για τους Μενετές.
Οι νέοι που θα διοικούν τον Όμιλον στο μέλλον έχουν υποχρέωση να κρατήσουν ψηλά το λάβαρο του Ομίλου.
Ας συνεχίσουν το έργο των προκατόχων τους, οι οποίοι με ολιγότερα γράμματα αν και εργάτες και βιοπαλαιστές κατόρθωσαν και έγραψαν πολυετή ιστορία δράσεως και πολιτισμού υπό την σημαίαν του Εκπολιτιστικού και Εξωραϊστικού Ομίλου Μενετών “Η ΠΡΟΟΔΟΣ”.
περιοδικό ΚΑΡΠΑΘΟΣ, 9-12, 1982
1.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
