Όταν ακούει κανείς το όνομα Μανώλης Κασσώτης, ο νους πηγαίνει συνήθως στον Καρπάθιο ιστοριοδίφη και συγγραφέα, τον μαθηματικό που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη διάσωση της μνήμης της Καρπάθου και της ομογένειας και από αυτόν έχουμε διδαχτεί την ιστορία μας.
Υπήρξε όμως και ένας άλλος Μανώλης Κασσώτης, λιγότερο γνωστός, σχεδόν ξεχασμένος από την επίσημη ιστορία, αλλά με μια ζωή που θα μπορούσε να αποτελέσει γνήσιο υλικό μυθιστορήματος.
Ο Εμμανουήλ (Μανώλης) Κασσώτης γεννήθηκε στον Μαραθόκαμπο της Σάμου στα τέλη του 19ου αιώνα. Ορφανός από πατέρα σε μικρή ηλικία, βρέθηκε υπό την προστασία του θείου του, του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δαμιανού. Έτσι ξεκίνησε ένα ταξίδι που θα τον οδηγούσε από τα μοναστήρια της Αγίας Πόλης στα αμφιθέατρα της Αθήνας και από εκεί στις αχανείς εκτάσεις της Παλαιστίνης.
Σπούδασε νομικά και στη συνέχεια γεωπονία στην Αθήνα, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Επιστρέφοντας στην Ιερουσαλήμ ανέλαβε τη διαχείριση μιας τεράστιας αγροτικής περιουσίας του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου στην περιοχή του Μπρέιτζ. Εκεί έζησε για δεκαετίες, ανάμεσα σε ελαιώνες, καλλιέργειες και χωριά της παλαιστινιακής ενδοχώρας, κερδίζοντας τον σεβασμό των κατοίκων που τον θεωρούσαν όχι μόνο διαχειριστή της γης αλλά και σύμβουλο, δάσκαλο και προστάτη.
Το 1922 παντρεύτηκε την Παρασκευή (Βίτσα) Στακλέφ, μια νεαρή κοπέλα της ελληνικής παροικίας των Ιεροσολύμων, και δημιούργησε οικογένεια με τρεις κόρες. Η ζωή τους απλώθηκε ανάμεσα στην αγροτική Παλαιστίνη και την κοσμοπολίτικη Ιερουσαλήμ, σε μια εποχή μεγάλων πολιτικών ανακατατάξεων. Έζησαν τη βρετανική εντολή, τις αραβικές εξεγέρσεις, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τελικά τη διάλυση του κόσμου που γνώριζαν με τη διαίρεση της Παλαιστίνης.
Ο Μανώλης Κασσώτης υπήρξε δραστήριο μέλος της ελληνικής κοινότητας των Ιεροσολύμων, άνθρωπος με ισχυρή προσωπικότητα, βαθιά θρησκευτική παιδεία αλλά και έντονη κοινωνική παρουσία. Ήταν γενναιόδωρος, φιλόξενος και αγαπητός, αν και όχι ιδιαίτερα επιδέξιος στη διαχείριση των οικονομικών του. Προτιμούσε να μοιράζεται παρά να αποταμιεύει.
Μετά τις δραματικές εξελίξεις στην Παλαιστίνη, η οικογένεια κατέφυγε στην Κύπρο. Εκεί έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, μακριά από τους τόπους όπου είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής του. Πέθανε στη Λευκωσία στις 5 Απριλίου 1971. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι ο θάνατός του δεν καταγράφηκε ποτέ επισήμως. Χρειάστηκε να περάσουν σαράντα έξι χρόνια για να αναγνωριστεί διοικητικά ότι ο άνθρωπος αυτός είχε πράγματι υπάρξει και είχε πράγματι πεθάνει.
Κι όμως, η αληθινή ζωή δεν κατοικεί στα μητρώα και στις σφραγίδες. Κατοικεί στις μνήμες, στις αφηγήσεις, στα ημερολόγια, στις οικογενειακές φωτογραφίες και στις ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά.
Ο Μανώλης Κασσώτης της Σάμου υπήρξε ένας άνθρωπος που έζησε ανάμεσα σε κόσμους: ελληνικός και αραβικός, οθωμανικός και βρετανικός, παλαιστινιακός και κυπριακός. Μα έτσι δεν θα λέγαμε και για τον δικό μας Μανώλη Κασσώτη; Ένας άνθρωπος που γνώρισε αυτοκρατορίες, πολέμους, προσφυγιά και ανατροπές. Και ίσως γι’ αυτό αξίζει να θυμόμαστε πως πίσω από το ίδιο όνομα μπορεί να κρύβονται διαφορετικές αλλά εξίσου σπουδαίες διαδρομές.
Αυτός ήταν ένας άλλος Μανώλης Κασσώτης!
Μανώλης Δημελλάς
με στοιχεία από: mypalestinenianstory.com
24.6.2026
Καρπαθιακά Νέα
