Τη νύχτα της 24ης προς 25η Αυγούστου 1944, όταν ο πόλεμος στην Ευρώπη πλησίαζε στο τέλος του, μια μικρή ομάδα Ελλήνων Ιερολοχιτών αποβιβαζόταν κρυφά στην Κάρπαθο. Ήταν μια αποστολή αναγνώρισης, μέσα σε ένα νησί που ακόμη βρισκόταν υπό γερμανική κατοχή. Δεν θα ολοκληρωνόταν ποτέ όπως είχε σχεδιαστεί.
γράφει ο Μανώλης Δημελλάς
Ανάμεσα στους έξι Ιερολοχίτες βρισκόταν ο μόλις 21 ετών Κωνσταντίνος Ψιλλής, από τη Χίο.
Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, το βρετανικό περιπολικό HDML-1381, ένα σκάφος τύπου «Μέδουσα», πλησίασε τις δυτικές ακτές της Καρπάθου. Πάνω του βρίσκονταν Βρετανοί κομάντος και έξι Έλληνες του Ιερού Λόχου. Σκοπός της αποστολής ήταν η συλλογή πληροφοριών για τις γερμανικές θέσεις, η καταγραφή οχυρώσεων και κινήσεων του εχθρού και η επαφή με το ήδη οργανωμένο δίκτυο συνεργατών των Συμμάχων στο νησί.
Οι Ιερολοχίτες αποβιβάστηκαν στην περιοχή Προνί, κοντά στις Πυλές. Μπροστά προχωρούσαν οι δεκανείς Στέργος Μανωλάς και Κωνσταντίνος Ψιλλής, αναζητώντας ασφαλή διαδρομή για τους υπόλοιπους.
Δεν γνώριζαν όμως ότι η παραλία είχε ναρκοθετηθεί από τους Γερμανούς. Η έκρηξη ήρθε σχεδόν αμέσως. Ο Κωνσταντίνος Ψιλλής πάτησε πάνω σε γερμανική νάρκη και σκοτώθηκε ακαριαία. Ο Μανωλάς τραυματίστηκε σοβαρά, ενώ θραύσματα τραυμάτισαν και άλλους δύο Ιερολοχίτες.
Από το βρετανικό σκάφος, που δεν είχε ακόμη απομακρυνθεί, οι άνδρες είδαν τη λάμψη της έκρηξης. Η αποστολή είχε ουσιαστικά αποτύχει πριν ακόμη αρχίσει.
Οι υπόλοιποι Ιερολοχίτες επέστρεψαν στο HDML-1381 και το σκάφος απομακρύνθηκε από την Κάρπαθο. Μετά την Αστακίδα κατευθύνθηκε προς τη Σειρήνα, ή Σύρνα, ένα μικρό και απομονωμένο νησί κοντά στην Αστυπάλαια. Εκεί οι Βρετανοί και οι Έλληνες καταδρομείς προσπάθησαν να κρυφτούν και να περιθάλψουν τους τραυματίες.
Η περιπέτεια όμως δεν είχε τελειώσει. Το πρωί της 26ης Αυγούστου, δύο γερμανικά ταχύπλοα εντόπισαν το καμουφλαρισμένο HDML-1381. Ακολούθησε συμπλοκή. Οι άνδρες του σκάφους προσπάθησαν να διαφύγουν, όμως το δίχτυ παραλλαγής μπλέχτηκε στην προπέλα και το περιπολικό ακινητοποιήθηκε. Οι Βρετανοί και οι πέντε Έλληνες που βρίσκονταν πλέον πάνω στο σκάφος αναγκάστηκαν να παραδοθούν.
Τρεις από τους Έλληνες, ανάμεσά τους οι Κωστολέτος, Πρωτονότης και Σπανούδης, κατάφεραν αργότερα να αποδράσουν όταν το τρένο που μετέφερε τους αιχμαλώτους δέχθηκε συμμαχική αεροπορική επίθεση. Ο Γιώργος Οικονομίδης και ο Στέργος Μανωλάς οδηγήθηκαν σε γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων και απελευθερώθηκαν αργότερα.
Ο Ψιλλής όμως είχε μείνει για πάντα στην Κάρπαθο. Το σώμα του δεν περισυνελέγη αμέσως. Ο Πηλιάτης Κωνσταντίνος Καραξής ήταν από τους πρώτους που αντίκρισαν ό,τι είχε απομείνει από τον άγνωστο τότε στρατιώτη και ενημέρωσε τους κατοίκους. Ο πατριώτης γιατρός Μηνάς Χαλκιάς, γνωρίζοντας την αγριότητα των Γερμανών τις τελευταίες εβδομάδες της κατοχής, συνέστησε να μην επιχειρηθεί η περισυλλογή του όσο οι Γερμανοί βρίσκονταν ακόμη στο νησί.
Έτσι, ο νεκρός παρέμεινε στην ερημική παραλία για εβδομάδες. Μόνο μετά την αποχώρηση των Γερμανών, στις αρχές Οκτωβρίου του 1944, ο Μιχάλης Λαχανάς και ο γαμπρός του Βασίλης Οικονομίδης πήγαν στο Προνί. Μάζεψαν ό,τι είχε απομείνει από το σώμα του άγνωστου Ιερολοχίτη και το μετέφεραν στις Πυλές.
Στην εκκλησία της Παναγίας οι γυναίκες του χωριού περιποιήθηκαν τον νεκρό και τον μοιρολόγησαν σαν δικό τους παιδί. Στις 8 Οκτωβρίου 1944, ο Κωνσταντίνος Ψιλλής τάφηκε στο νεκροταφείο των Πυλών. Οι κάτοικοι των Πυλών, αλλά και άνθρωποι από ολόκληρη την Κάρπαθο, ακολούθησαν την κηδεία. Δεν γνώριζαν ακόμη πολλά για τον νέο που είχε έρθει από τη Χίο. Γνώριζαν όμως αρκετά: είχε έρθει στην Κάρπαθο πολεμώντας για την ελευθερία και είχε αφήσει εκεί τη ζωή του.
Για χρόνια η μνήμη του Ψιλλή και της μικρής ομάδας των Ιερολοχιτών παρέμεινε ζωντανή κυρίως στις Πυλές. Το 2000, κατά την επίσκεψη στη Κάρπαθο μελών της Λέσχης Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, ο Αρχιμανδρίτης Καλλίνικος Μαυρολέων τους ενημέρωσε για την ιστορία και υπέδειξε τον τόπο όπου σκοτώθηκε ο Ψιλλής.
Λίγα χρόνια αργότερα, στις αρχές του 2003, τα τμήματα του παλαιότερου μνημείου των Ιερολοχιτών μεταφέρθηκαν από τον χώρο όπου είχαν εγκαταλειφθεί και τοποθετήθηκαν στο Προνί, στον τόπο της θυσίας.
Στις 10 Μαΐου 2003 έγιναν τα αποκαλυπτήρια του νέου μνημείου, αφιερωμένου στον Κωνσταντίνο Ψιλλή και στους Ιερολοχίτες της αποστολής. Στην τελετή βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο αδελφός του ήρωα Γεώργιος Ψιλλής και ο πρώτος εξάδελφός του Κωνσταντίνος Ψιλλής, που ταξίδεψαν στην Κάρπαθο για να τιμήσουν τη μνήμη του.
Σήμερα, 82 χρόνια μετά εκείνη τη νύχτα, η παραλία στο Προνί κρατά πικρές αναμνήσεις. Είναι το σημείο όπου ένας νεαρός Χιώτης άφησε τη ζωή του, πριν προλάβει να γνωρίσει το νησί που έγινε ο τελευταίος τόπος της ζωής του.
Ο Κωνσταντίνος Ψιλλής δεν πρόλαβε να δει την Κάρπαθο ελεύθερη. Δεν πρόλαβε να επιστρέψει στην οικογένειά του. Δεν πρόλαβε να ξαναδεί τη Χίο. Έμεινε όμως στην Κάρπαθο.
Και η Κάρπαθος, με τον τρόπο που θυμάται και τιμά τους νεκρούς της, τον έκανε δικό της.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και μια σχετικά άγνωστη σήμερα λεπτομέρεια από την κηδεία του Κωνσταντίνου Ψιλλή. Στις 8 Οκτωβρίου 1944, όταν οι κάτοικοι των Πυλών συγκέντρωσαν και έθαψαν ό,τι είχε απομείνει από τον νεαρό Ιερολοχίτη, δεν γνώριζαν ακόμη το όνομά του. Ήξεραν μόνο πως είχαν μπροστά τους έναν Έλληνα Ιερολοχίτη που είχε πέσει στην Κάρπαθο.
Τον επικήδειο λόγο είχε εκφωνήσει ο δάσκαλος των Πυλών Ανδρέας Χατζανδρούλης.
Ο λόγος εκείνος, που ακούστηκε τότε πάνω από τον τάφο του άγνωστου ακόμη ήρωα, διαβάστηκε ξανά σε εκδήλωση αφιερωμένη στη μνήμη του που πραγματοποιήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2024 στις Πυλές.
Κωνσταντίνος Ψιλλής, από τη Χίο.
25.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
