Κάιρο, αρχές του 1943. Ο πόλεμος στη Μεσόγειο δεν διεξάγεται μόνο με πλοία, αεροπλάνα και στρατεύματα. Σε γραφεία γεμάτα χάρτες και κωδικοποιημένα τηλεγραφήματα σχεδιάζονται επιχειρήσεις που μπορεί να μην πραγματοποιηθούν ποτέ. Σε έναν από αυτούς τους χάρτες υπάρχει η Scarpanto, η Κάρπαθος. Και ένας από τους ανθρώπους που εξετάζουν τον ρόλο της είναι ο Julian Antoni Dobrski, ένας Πολωνός κόμης που για τη βρετανική μυστική υπηρεσία έχει γίνει ο Major Julian Antony Dolbey.
γράφει ο Μανώλης Δημελλάς
Ο Dobrski είχε γεννηθεί στο Λονδίνο στις 3 Νοεμβρίου 1901 και πριν από τον πόλεμο είχε ακολουθήσει μια ζωή που ελάχιστα θύμιζε εκείνη ενός μελλοντικού αξιωματικού μυστικών επιχειρήσεων. Είχε σπουδάσει σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Ελβετία και απέκτησε πτυχίο φυσικών επιστημών από το Πανεπιστήμιο της Λυών. Εργάστηκε στον επιχειρηματικό κόσμο, έχοντας επαγγελματικές σχέσεις με εταιρείες που συνδέονταν με τον γαλλικό όμιλο Maison J. Bourdelin. Η ευρωπαϊκή του παιδεία, η γνώση γλωσσών και κυρίως η εξοικείωσή του με την Ιταλία θα αποδεικνύονταν αργότερα πολύτιμα προσόντα.
Το 1940 εντάχθηκε στη Special Operations Executive (SOE), την υπηρεσία που είχε δημιουργήσει η Βρετανία για μυστικές επιχειρήσεις, δολιοφθορές, συλλογή πληροφοριών και υποστήριξη αντιστασιακών δικτύων στις κατεχόμενες χώρες. Ο Dobrski δεν περιορίστηκε στον ρόλο του πράκτορα πεδίου. Το μεγαλύτερο μέρος της πολεμικής του δράσης συνδέθηκε με το αρχηγείο της Force 133 στο Κάιρο, από όπου οργανώνονταν οι βρετανικές μυστικές επιχειρήσεις στη νοτιοανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. Στα υπηρεσιακά έγγραφα εμφανίζεται με τους κωδικούς J/10 και D/H 113, ενώ το επιχειρησιακό του όνομα ήταν Dolbey.
Από το 1942 είχε ιδιαίτερη εμπλοκή στην αιγαιακή πλευρά της SOE. Αυτό εξηγεί γιατί η Κάρπαθος εμφανίζεται τόσο νωρίς στον κύκλο των πληροφοριών και των σχεδίων του. Τον Ιανουάριο του 1943 ο Dobrski βρισκόταν σε επικοινωνία με τον George Jellicoe, έναν από τους σημαντικότερους Βρετανούς αξιωματικούς που θα πρωταγωνιστούσαν στις επιχειρήσεις των Δωδεκανήσων. Σε κωδικοποιημένη επικοινωνία εξεταζόταν η δυνατότητα επιχείρησης στη Scarpanto, με σκοπό το νησί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για μια ευρύτερη επιχείρηση εναντίον της Ρόδου. Μάλιστα οι πληροφορίες που οι Βρεττανοί είχαν συγκεντρώσει περιλάμβαναν και εκτίμηση για περίπου 1.000 Έλληνες στρατιώτες στην Κάρπαθο!
Η λεπτομέρεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι οι Βρετανοί δεν γνώριζαν απλώς την ύπαρξη της Καρπάθου. Είχαν αρχίσει να συγκεντρώνουν συγκεκριμένα επιχειρησιακά δεδομένα για το νησί: στρατιωτική παρουσία, γεωγραφία και δυνατότητες αξιοποίησης του. Η θέση της Καρπάθου, ανάμεσα στην Κρήτη και τη Ρόδο, την έκανε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σε ένα σχέδιο που θα είχε ως βασικό στόχο τον έλεγχο των Δωδεκανήσων.
Η σχέση του Dobrski με αυτή την υπόθεση δεν περιορίζεται σε εκείνη την επικοινωνία. Στο προσωπικό του αρχείο, το οποίο φυλάσσεται σήμερα στο Liddell Hart Centre for Military Archives του King’s College London, υπάρχουν φάκελοι που αφορούν τις επιχειρήσεις BASILIC και ERRATIC, οι οποίες καταγράφονται στο αρχειακό ευρετήριο ως επιχειρήσεις διείσδυσης στη Scarpanto και τη Ρόδο το 1943. Το αρχείο περιλαμβάνει συνολικά έξι κιβώτια υλικού με υπηρεσιακά έγγραφα, υπομνήματα, αναφορές, οδηγίες, εκπαιδευτικό υλικό και αλληλογραφία της Force 133.
Και τότε η ιστορία περνά από τα σχέδια στην πράξη. Μετά την ιταλική συνθηκολόγηση τον Σεπτέμβριο του 1943, τα Δωδεκάνησα μετατρέπονται μέσα σε λίγες ημέρες σε πεδίο σύγκρουσης. Οι Ιταλοί, που μέχρι εκείνη τη στιγμή αποτελούσαν τη δύναμη κατοχής, βρίσκονται αντιμέτωποι με τους μέχρι πρότινος συμμάχους τους, τους Γερμανούς. Οι Βρετανοί προσπαθούν να εκμεταλλευθούν την κατάσταση και να πείσουν την ιταλική διοίκηση να αντισταθεί.
Ο Dobrski είναι πλέον ένας από τους ανθρώπους που πρέπει να περάσουν από το χαρτί στην πραγματικότητα. Τη νύχτα της 9ης προς 10η Σεπτεμβρίου πέφτει με αλεξίπτωτο στη Ρόδο μαζί με τον George Jellicoe, στο πλαίσιο της αποστολής Rodell. Η αποστολή έχει ως στόχο την επαφή με τον Ιταλό διοικητή των Δωδεκανήσων, ναύαρχο Inigo Campioni, και την προσπάθεια συντονισμού μιας ιταλοβρετανικής αντίστασης απέναντι στους Γερμανούς.
Η πτώση δεν εξελίσσεται ομαλά. Ο Dobrski τραυματίζεται, αλλά καταφέρνει να φτάσει στους Ιταλούς και να συμμετάσχει στις κρίσιμες επαφές με την ιταλική διοίκηση. Η κατάσταση στη Ρόδο, όμως, είναι ήδη εξαιρετικά δύσκολη. Οι γερμανικές δυνάμεις αντιδρούν γρήγορα και οι Βρετανοί δεν μπορούν να προσφέρουν στους Ιταλούς την άμεση στρατιωτική βοήθεια που ζητούν. Η Ρόδος τελικά περνά στον γερμανικό έλεγχο.
Ο Dobrski δεν ήταν, επομένως, ένας άνθρωπος που έμεινε κρυμμένος σε ένα γραφείο. Όμως η σημασία του για την ιστορία της Καρπάθου βρίσκεται κυρίως στον άλλο του ρόλο: ήταν ένας από τους αξιωματικούς που συμμετείχαν στον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των μυστικών επιχειρήσεων στο Αιγαίο. Η Κάρπαθος υπήρχε σε αυτόν τον σχεδιασμό ως Scarpanto, ως πιθανό σημείο στήριξης μιας επιχείρησης που θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρη την περιοχή.
Χρειάζεται πάντως μια κρίσιμη ιστορική διευκρίνιση. Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα επαρκές τεκμήριο που να αποδεικνύει ότι ο ίδιος ο Dobrski αποβιβάστηκε στην Κάρπαθο. Η βέβαιη προσωπική του επιχειρησιακή δράση στα Δωδεκάνησα συνδέεται με τη Ρόδο. Η σύνδεσή του με την Κάρπαθο τεκμηριώνεται από τον επιτελικό σχεδιασμό και από το αρχειακό υλικό των επιχειρήσεων που αφορούν τη Scarpanto. Αυτή η διάκριση έχει σημασία, γιατί η ιστορία είναι ήδη αρκετά ενδιαφέρουσα χωρίς να χρειάζεται να προστεθεί κάτι που δεν αποδεικνύεται.
Μετά τη Ρόδο, ο Dobrski συνέχισε τη δράση του. Από τον Δεκέμβριο του 1943 έως τον Μάρτιο του 1944 ανέλαβε θέση στη SOE Turkey Section, μεταφέροντας την εμπειρία του από το Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα σε έναν ακόμη κρίσιμο χώρο της βρετανικής μυστικής δράσης. Παρέμεινε στη SOE μέχρι το τέλος του πολέμου.
Η ζωή του μετά το 1945 δεν έχει τη λάμψη που απέκτησαν ορισμένοι άλλοι πρωταγωνιστές των μυστικών επιχειρήσεων. Ο Dobrski πέθανε το 1968. Το προσωπικό του αρχείο πέρασε αργότερα στο King’s College London και εκεί διασώθηκε ένα σημαντικό κομμάτι της δραστηριότητάς του. Τα έγγραφα παραδόθηκαν από την οικογένειά του σε διαδοχικές φάσεις, το 1989, το 1995 και το 2000, μέσω του 2ου Earl Jellicoe, του ίδιου ανθρώπου με τον οποίο ο Dobrski είχε βρεθεί στη Ρόδο το 1943.
Μέσα σε αυτά τα κιβώτια βρίσκεται και η Scarpanto.
Όχι ως τουριστικός προορισμός, ούτε ως μια κουκκίδα στο Αιγαίο, αλλά ως πιθανός επιχειρησιακός στόχος. Η Κάρπαθος είχε ήδη αποκτήσει θέση στους απόρρητους σχεδιασμούς της SOE πριν ακόμη από τη γερμανική κατάληψη του νησιού.
Και ο Julian Dobrski, ο «Dolbey» των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, ήταν ένας από τους ανθρώπους που είχαν στα χέρια τους αυτόν τον φάκελο.
26.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
