Ένα σπάνιο συμβολαιογραφικό τεκμήριο φέρνει την Κάρπαθο μέσα στα διεθνή εμπορικά δίκτυα της ύστερης μεσαιωνικής Μεσογείου
Το 1419, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ένας άνθρωπος από την Κάρπαθο εμφανίζεται σε συμβολαιογραφική πράξη που αφορά αγοραπωλησία σκλάβου.
Το όνομά του ήταν Nicolas Chiona de Scarpanto. Η αναφορά βρίσκεται σε συμβολαιογραφικό υλικό του Archivio di Stato di Venezia, από τον συμβολαιογράφο Vittore de Bonfantinis, και έχει δημοσιευθεί από τον ιστορικό Charles Verlinden. Η σύγχρονη έρευνα του Alasdair Grant επιβεβαιώνει την ταύτιση του Scarpanto με την Κάρπαθο.
Ο Chiona πούλησε έναν μαύρο άνδρα, ονόματι Barch, στον Manoli di Giorgio, ο οποίος αναφέρεται ως patron πλοίου, δηλαδή πλοίαρχος ή κύριος του πλοίου που βρισκόταν τότε στην Αλεξάνδρεια.
Η πράξη είναι σύντομη, αλλά η πληροφορία που περιέχει είναι σημαντική: ένας Καρπάθιος βρισκόταν στην Αλεξάνδρεια στις αρχές του 15ου αιώνα και συμμετείχε σε συναλλαγή της διεθνούς αγοράς δούλων.
Η Αλεξάνδρεια αποτελούσε έναν από τους μεγάλους κόμβους του εμπορίου της ανατολικής Μεσογείου. Εκεί συναντιούνταν εμπορικοί δρόμοι από την Αίγυπτο, τη Βόρεια Αφρική, την Ερυθρά Θάλασσα, τη Νουβία και τη Μεσόγειο. Οι μαύροι σκλάβοι έφταναν στην Αίγυπτο από διαφορετικές αφρικανικές περιοχές και μέσω διαφορετικών εμπορικών διαδρομών. Για τον Barch, όμως, η συγκεκριμένη πράξη δεν δίνει τόπο καταγωγής. Η μόνη πληροφορία είναι ότι χαρακτηρίζεται μαύρος άνδρας και δούλος.
Η περίπτωση του Nicolas Chiona εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο στο οποίο συμμετείχαν έμποροι και ναυτικοί από τον ελληνικό, βενετικό, γενοβέζικο και μουσουλμανικό κόσμο. Οι πηγές του 14ου και 15ου αιώνα καταγράφουν Έλληνες τόσο ως αγοραστές όσο και ως πωλητές σκλάβων.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κάρπαθο βρίσκεται στο de Scarpanto. Έχουμε λοιπόν ονοματεπώνυμο ανθρώπου που προσδιορίζεται από την καταγωγή του.
Ο Nicolas Chiona δεν εμφανίζεται ως μυθικό πρόσωπο ή ως μεταγενέστερη παράδοση. Υπάρχει μέσα σε συγκεκριμένη συμβολαιογραφική πράξη του 1419, σε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Μεσογείου. Η παρουσία του εκεί δείχνει κάτι που συχνά χάνεται όταν κοιτάζουμε την Κάρπαθο μόνο μέσα από τις τοπικές πηγές: οι άνθρωποι του νησιού συμμετείχαν ήδη από τον Μεσαίωνα στα θαλάσσια και εμπορικά δίκτυα της ευρύτερης Ανατολικής Μεσογείου.
Και η συγκεκριμένη περίπτωση είναι από τις πιο παλιές ονομαστικές μαρτυρίες που έχουμε μέχρι σήμερα.
Να αναφέρουμε ότι εκείνη την εποχή η Αλεξάνδρεια βρισκόταν υπό την εξουσία των Μαμελούκων και αποτελούσε τον θαλάσσιο σύνδεσμο της Αιγύπτου με τη Μεσόγειο. Από το λιμάνι της περνούσαν εμπορεύματα που έφταναν από την Ινδία και την Ανατολή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και κατευθύνονταν προς την Ευρώπη. Παράλληλα, στο λιμάνι δραστηριοποιούνταν Βενετοί, Γενουάτες, Καταλανοί, Έλληνες και Άραβες έμποροι και ναυτικοί.
Η πρωτογενής παραπομπή είναι: Archivio di Stato di Venezia, Notarile, Vittore de Bonfantinis, 1419.
Η πράξη έχει δημοσιευθεί από τον Charles Verlinden, L’esclavage dans l’Europe médiévale, τόμος II, σ. 658. Η νεότερη μελέτη του Alasdair Grant χρησιμοποιεί την πράξη στο πλαίσιο της έρευνάς του για τα εμπορικά δίκτυα και τη δουλεία στη Μεσόγειο.
Έξι αιώνες μετά, το όνομα παραμένει: Nicolas Chiona de Scarpanto — Αλεξάνδρεια, 1419.
Ένας Καρπάθιος στην καρδιά της μεσαιωνικής Μεσογείου!
φωτογραφία: Η Αλεξάνδρεια με το λιμάνι και τα πλοία της, σε ευρωπαϊκή χαρακτική απεικόνιση των αρχών του 18ου αιώνα. Παρότι μεταγενέστερη του 1419, αποδίδει τον χαρακτήρα της πόλης ως μεγάλου μεσογειακού εμπορικού και ναυτικού κέντρου.
Μανώλης Δημελλάς
25.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
