Το 1995 ένας Γερμανός φωτογράφος βρέθηκε στην Κάρπαθο. Δεν ήρθε για να φωτογραφίσει μόνο το τοπίο ή τις παραλίες. Τον ενδιέφερε κάτι άλλο: οι άνθρωποι, η καθημερινότητά τους και ένας τρόπος ζωής που εκείνη την εποχή κρατούσε ακόμη πολλά από τα παλιά.
Ήταν ο Hans Silvester, ένας από τους σημαντικούς Ευρωπαίους φωτογράφους του 20ού αιώνα. Στην Κάρπαθο, και ιδιαίτερα στην Όλυμπο, στάθηκε στις γυναίκες, στα χωράφια, στο στάρι, στον φούρνο και στο ψωμί. Από αυτή την παραμονή γεννήθηκε ένα μεγάλο φωτογραφικό έργο που αργότερα έγινε το βιβλίο «Le pain des femmes» – «Το ψωμί των γυναικών».
Ο Silvester φωτογράφισε τον κύκλο του ψωμιού από την αρχή: το χωράφι, τη συγκομιδή, το άλεσμα, το ζύμωμα και το ψήσιμο. Οι γυναίκες της Ολύμπου εμφανίζονται στις φωτογραφίες του με τις παραδοσιακές τους φορεσιές, μπροστά στους φούρνους και μέσα στην καθημερινή τους δουλειά. Το ψωμί δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένα τρόφιμο. Είναι μέρος της ζωής της οικογένειας, της κοινότητας και της θρησκευτικής παράδοσης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο ενδιαφέρον αυτής της δουλειάς.
Ο Silvester βρέθηκε στην Κάρπαθο σε μια περίοδο που το νησί είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει. Η νεότερη γενιά είχε φύγει σε μεγάλο βαθμό στο εξωτερικό και ιδιαίτερα στην Αμερική, ενώ στην Όλυμπο παρέμεναν ακόμη ζωντανές συνήθειες και πρακτικές που αλλού είχαν αρχίσει να χάνονται. Ο ίδιος έζησε την καθημερινότητα του χωριού και, σύμφωνα με το υλικό της έκθεσης, πήγαινε στην Όλυμπο ακόμη και τον χειμώνα, όταν οι ξένοι επισκέπτες ήταν ελάχιστοι.
Έτσι οι φωτογραφίες του δεν είναι απλώς εικόνες μιας «παλιάς Καρπάθου». Είναι ένα φωτογραφικό αποτύπωμα μιας εποχής που βρισκόταν ανάμεσα σε δύο κόσμους.
Από τη μία, η ζωή που συνέχιζε να γίνεται όπως γινόταν για γενιές: το στάρι, το ψωμί, ο φούρνος, οι φορεσιές, οι γιορτές και η συμμετοχή ολόκληρης της οικογένειας.
Από την άλλη, ένας κόσμος που είχε ήδη αρχίσει να ανοίγει. Οι νέοι έφευγαν, οι δρόμοι και οι μετακινήσεις άλλαζαν τη ζωή του νησιού και ο τουρισμός έφερνε σταδιακά μια διαφορετική πραγματικότητα.
Ποιος ήταν ο Hans Silvester
Ο Hans Silvester γεννήθηκε το 1938 στο Lörrach της Γερμανίας. Η σχέση του με τη φωτογραφία ξεκίνησε από πολύ μικρή ηλικία. Στα 14 του απέκτησε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή και λίγο αργότερα σπούδασε στη σχολή του Freiburg.
Από νωρίς άρχισε να ταξιδεύει. Το 1960 βρέθηκε στην Καμάργκ της Γαλλίας και το φωτογραφικό του έργο για τα άλογα, με κείμενο του γνωστού Γάλλου συγγραφέα Jean Giono, ήταν η πρώτη μεγάλη επιτυχία του. Δύο χρόνια αργότερα εγκαταστάθηκε στην Προβηγκία, η οποία έγινε η βάση του για τα επόμενα χρόνια.
Το 1965 έγινε μέλος του πρακτορείου Rapho και συνέχισε να ταξιδεύει σε πολλές χώρες. Το 1977 φωτογράφισε το θέμα του πρώτου τεύχους του περιοδικού Géo, ενώ στη διάρκεια της καριέρας του δημιούργησε περισσότερα από 50 βιβλία και παρουσίασε τη δουλειά του σε πολλές εκθέσεις.
Δεν περιορίστηκε ποτέ σε ένα μόνο είδος φωτογραφίας. Φωτογράφισε ζώα, τοπία, ανθρώπους, καθημερινές στιγμές και παραδόσεις. Από τα άλογα της Καμάργκ και τις γάτες των ελληνικών νησιών μέχρι τους ανθρώπους της κοιλάδας του Όμο στην Αιθιοπία, τον ενδιέφερε ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι ζουν μέσα στο φυσικό τους περιβάλλον.
Από τη δεκαετία του 1980 η φωτογραφία του απέκτησε ακόμη πιο έντονη περιβαλλοντική διάσταση. Ασχολήθηκε με την καταστροφή των δασών, τα φυσικά πάρκα και τις αλλαγές στο περιβάλλον. Η φωτογραφία για εκείνον δεν ήταν μόνο καταγραφή. Ήταν και ένας τρόπος να κρατήσει κάτι πριν χαθεί.
Γι’ αυτό και οι φωτογραφίες του από την Όλυμπο έχουν ιδιαίτερη σημασία. Ο Silvester δεν προσπάθησε να δημιουργήσει μια «εξωτική» εικόνα της Καρπάθου. Έμεινε κοντά στους ανθρώπους και στη δουλειά τους. Φωτογράφισε αυτά που συνέβαιναν μπροστά του: τις γυναίκες στο χωράφι, το ψωμί, τον φούρνο, τις γιορτές.
Το «Le pain des femmes» παρουσιάστηκε το 2017 στη Γαλλία, στο Photomed του Sanary-sur-Mer, με φωτογραφίες από την Κάρπαθο. Το ίδιο το υλικό της έκθεσης περιγράφει τη συγκεκριμένη δουλειά ως μέρος της προσωπικής ματιάς του Silvester πάνω στη σχέση ανθρώπου, φύσης, χρόνου και παράδοσης.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει σήμερα αυτές τις φωτογραφίες ακόμη πιο ενδιαφέρουσες.
Γιατί όταν κοιτάζει κανείς τις εικόνες του Silvester, δεν βλέπει μόνο πώς ήταν η Όλυμπος το 1995. Βλέπει ανθρώπους που κρατούσαν ακόμη στα χέρια τους έναν ολόκληρο τρόπο ζωής.
Το ψωμί, το χωράφι και ο φούρνος γίνονται έτσι κάτι περισσότερο από αντικείμενα μιας φωτογραφίας. Γίνονται σημάδια μιας εποχής που περνούσε σιγά-σιγά.
Και ο Hans Silvester, χωρίς να γνωρίζει τότε πώς θα εξελιχθεί η Κάρπαθος, κράτησε με τη μηχανή του ένα κομμάτι αυτής της μετάβασης.
Μανώλης Δημελλάς
26.9.2026
Καρπαθιακά Νέα
