Στο Δημοτικό Ιστορικό Αρχείο η φωτογραφία του Γεωργίου Εμμανουήλ Μανωλακάκη – Η πορεία ενός δημάρχου που συνδέθηκε με σημαντικές αλλαγές στα Πηγάδια
Μια φωτογραφία μπορεί να είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα παλιό στιγμιότυπο. Μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στο παρόν και σε μια εποχή που έχει πλέον χαθεί από την καθημερινότητα, αλλά παραμένει ζωντανή μέσα από τα πρόσωπα, τις ιστορίες και τα τεκμήριά της.
Μια τέτοια περίπτωση αποτελεί η ιστορική φωτογραφία του Γεωργίου Εμμανουήλ Μανωλακάκη (1870-1953), η οποία παραχωρήθηκε στον Δήμο Καρπάθου από τον συμπατριώτη μας Γιάννη Κασσώτη και πλέον εντάσσεται στο ιστορικό και φωτογραφικό αρχείο του Δήμου.
Η παράδοση της φωτογραφίας έγινε στο Δημαρχείο Καρπάθου, όπου ο δήμαρχος Μιχαήλ Κων. Φελλουζής υποδέχθηκε τον Γιάννη Κασσώτη. Ο δήμαρχος, σε σχετική ανάρτησή του, στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του τεκμηρίου για τη συλλογική μνήμη του νησιού.
Ο Γεώργιος Εμμανουήλ Μανωλακάκης ήταν ο δευτερότοκος γιος του σημαντικού Καρπάθιου λαογράφου Εμμανουήλ Μανωλακάκη, μιας από τις σημαντικές μορφές που ασχολήθηκαν συστηματικά με την ιστορία, τη γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα της Καρπάθου.
Ο πατέρας του υπήρξε συγγραφέας των περίφημων «Καρπαθιακών», έργου που εκδόθηκε το 1896 και περιλάμβανε στοιχεία για την τοπογραφία, την ιστορία, την αρχαιολογία, τη φυσική κατάσταση, τη στατιστική, τα τοπωνύμια, τα ήθη και έθιμα και τη γλωσσική παράδοση του νησιού. Το έργο του Εμμανουήλ Μανωλακάκη αναγνωρίζεται μέχρι σήμερα ως σημαντική πηγή για τη μελέτη του καρπαθιακού λαϊκού πολιτισμου.
Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, διετέλεσε δήμαρχος Πηγαδίων κατά την περίοδο της ιταλικής διοίκησης των Δωδεκανήσων. Κατάλογος δημάρχων που έχει δημοσιευθεί σε ιστορική μελέτη για την τοπική διοίκηση της Καρπάθου καταγράφει τον Γεώργιο Εμμ. Μανωλακάκη στα Πηγάδια για την περίοδο 1922-1932, ενώ άλλες ιστορικές πηγές τοποθετούν τη δημαρχιακή του παρουσία στο διάστημα 1923-1933.
Η μικρή αυτή απόκλιση στις χρονολογίες αποτελεί στοιχείο που αξίζει να διερευνηθεί περαιτέρω μέσα από τα δημοτικά και διοικητικά αρχεία της εποχής.
Η δημαρχιακή παρουσία του Μανωλακάκη συμπίπτει με μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίοδο για την Κάρπαθο.
Τα Δωδεκάνησα βρίσκονταν υπό ιταλική διοίκηση και τα Πηγάδια είχαν ήδη εξελιχθεί σε διοικητικό και εμπορικό κέντρο του νησιού. Η μεταφορά της έδρας της διοίκησης από το Απέρι στα Πηγάδια είχε πραγματοποιηθεί ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Πηγές αναφέρουν ότι το 1892 εγκαταστάθηκαν επίσημα στα Πηγάδια οι αρχές της Καρπάθου, γεγονός που ενίσχυσε καθοριστικά τον ρόλο του οικισμού.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η δημοτική διοίκηση καλούνταν να αντιμετωπίσει πρακτικές ανάγκες ενός οικισμού που μεγάλωνε και αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Όπως αναφέρεται στην αφήγηση που συνοδεύει την προσφορά της φωτογραφίας, κατά τη διάρκεια της θητείας του Γεωργίου Μανωλακάκη πραγματοποιήθηκαν σημαντικές παρεμβάσεις για τα Πηγάδια.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η μεταφορά νερού από τη Μύλη στα Πηγάδια, ένα έργο ιδιαίτερης σημασίας για έναν τόπο όπου η εξασφάλιση του νερού αποτελούσε διαχρονικά βασικό ζήτημα.
Παράλληλα, καθορίστηκαν τα διοικητικά όρια των Πηγαδίων με τις κοινότητες Μενετών και Απερίου, μια διαδικασία που δείχνει ότι η οργάνωση του οικισμού δεν περιοριζόταν μόνο στα έργα υποδομής, αλλά αφορούσε και τη διοικητική του συγκρότηση.
Οι μουριές που σημάδεψαν τα Πηγάδια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια λιγότερο γνωστή πλευρά της δημοτικής δράσης του Μανωλακάκη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν την ιστορική φωτογραφία, επί των ημερών του πραγματοποιήθηκε δενδροφύτευση των δρόμων των Πηγαδίων με περίπου 100 μουριές.
Η επιλογή των δέντρων δεν ήταν τυχαία. Η μουριά είχε ιδιαίτερη παρουσία στην κοινωνική και οικονομική ζωή των παλαιότερων εποχών της Καρπάθου, ενώ η δενδροφύτευση των δρόμων έδινε παράλληλα έναν διαφορετικό χαρακτήρα στον αναπτυσσόμενο οικισμό.
Από εκείνα τα δέντρα, σύμφωνα με την ίδια τοπική μαρτυρία, σήμερα έχουν απομείνει μόλις τρία.
Τρία δέντρα που μπορούν να ιδωθούν πλέον ως ζωντανά ίχνη μιας εποχής κατά την οποία τα Πηγάδια άλλαζαν μορφή και αποκτούσαν σταδιακά τον χαρακτήρα της πόλης που γνωρίζουμε σήμερα.
Από μια οικογένεια με βαθιές ρίζες στην ιστορία του τόπου
Η ιστορία του Γεωργίου Μανωλακάκη αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν τη δούμε μέσα στο οικογενειακό της πλαίσιο.
Ο πατέρας του, Εμμανουήλ Μανωλακάκης, υπήρξε σημαντικός λαογράφος και συγγραφέας. Σύγχρονες μελέτες για την οικογένεια επισημαίνουν ότι ο ίδιος είχε εγκατασταθεί στα Πηγάδια και είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στα κοινά του τόπου. Ο δεύτερος γιος του, Γεώργιος, ακολούθησε αργότερα τον δρόμο της τοπικής πολιτικής και βρέθηκε στην ηγεσία των Πηγαδίων κατά την ιταλική περίοδο.
Έτσι, δύο διαφορετικές γενιές της ίδιας οικογένειας άφησαν το αποτύπωμά τους στην ιστορία της Καρπάθου: ο πατέρας μέσα από την καταγραφή και τη διάσωση του λαϊκού πολιτισμού και ο γιος μέσα από την τοπική διοίκηση.
Ο Γιάννης Κασσώτης και το προσωπικό αρχείο που διασώζει την Κάρπαθο
Η συγκεκριμένη δωρεά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία λόγω της δραστηριότητας του Γιάννη Κασσώτη, ο οποίος εδώ και χρόνια διατηρεί ένα σημαντικό προσωπικό φωτογραφικό αρχείο από την Κάρπαθο.
Πρόσφατο αφιέρωμα στα Καρπαθιακά Νέα παρουσίασε μέρος αυτού του αρχείου, σημειώνοντας ότι μέσα στις φωτογραφίες του διασώζονται πρόσωπα, στιγμές και ιστορίες της Καρπάθου που διαφορετικά θα κινδύνευαν να χαθούν από τη συλλογική μνήμη.
Η προσφορά παλαιών φωτογραφιών σε έναν δημόσιο φορέα έχει επομένως ιδιαίτερη σημασία. Μια εικόνα που μέχρι χθες βρισκόταν σε ιδιωτική συλλογή αποκτά πλέον δημόσια υπόσταση και μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης, τεκμηρίωσης και αξιοποίησης από τις επόμενες γενιές.
Και η περίπτωση του Γιάννη Κασσώτη δεν είναι μεμονωμένη. Η οικογένεια Κασσώτη έχει συνδεθεί επί δεκαετίες με την καταγραφή και ανάδειξη της ιστορίας της Καρπάθου. Ο αδελφός του, καθηγητής και συγγραφέας Εμμανουήλ (Μανώλης) Γ. Κασσώτης, έχει δημοσιεύσει εκτεταμένο έργο για την Κάρπαθο και τη Δωδεκανησιακή παρουσία στην Αμερική, με βιβλία και εκατοντάδες μελέτες ιστορικού και λαογραφικού περιεχομένου.
Όταν μια φωτογραφία γίνεται ιστορικό τεκμήριο
Η φωτογραφία του Γεωργίου Μανωλακάκη δεν έχει αξία μόνο επειδή απεικονίζει ένα πρόσωπο που υπηρέτησε ως δήμαρχος των Πηγαδίων.
Αποτελεί ένα τεκμήριο μιας ολόκληρης εποχής. Μέσα από αυτήν συνδέονται η ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης, η περίοδος της ιταλικής διοίκησης, η ανάπτυξη των Πηγαδίων, η οικογένεια Μανωλακάκη, η ιστορία της Καρπάθου και, τελικά, η προσπάθεια ενός τόπου να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη του.
Σήμερα, έναν αιώνα περίπου μετά τη δημαρχιακή περίοδο του Γεωργίου Μανωλακάκη, η εικόνα του περνά από ένα ιδιωτικό αρχείο στο δημόσιο αρχείο του Δήμου. Και μαζί της περνά ένα μικρό, αλλά πολύτιμο κομμάτι της Καρπάθου.
Γιατί η τοπική ιστορία δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα γεγονότα. Βρίσκεται στα πρόσωπα, στα έργα, στα παλιά κτίρια, στους δρόμους, στα δέντρα που απέμειναν και —πάνω απ’ όλα— στις φωτογραφίες που επιτρέπουν στις επόμενες γενιές να δουν με τα μάτια τους την Κάρπαθο μιας άλλης εποχής.
Η συγκεκριμένη δωρεά του Γιάννη Κασσώτη έρχεται να προσθέσει ακόμη μία ψηφίδα σε αυτό το πολύτιμο μωσαϊκό της καρπαθιακής μνήμης.
φωτογραφία και στοιχεία από τη σελίδα του Δήμου Καρπάθου
17.9.2026
Καρπαθιακά Νέα
