Τα τρία πρώτα Πρακτικά της Επανάστασης της Καρπάθου αποτελούν ανεκτίμητα ιστορικά τεκμήρια των γεγονότων που ακολούθησαν την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από το νησί.
Μέσα από τις αυθεντικές καταγραφές των ημερών 5, 6 και 17 Οκτωβρίου 1944 αποτυπώνονται η αυθόρμητη κήρυξη της Επανάστασης στις Μενετές, η συγκρότηση της πρώτης Επαναστατικής Επιτροπής, η κατάλυση της ιταλικής διοίκησης και η οργάνωση του παγκαρπαθιακού αγώνα με μοναδικό στόχο την ελευθερία και την πολυπόθητη ένωση της Καρπάθου με τη μητέρα Ελλάδα.
Πρόκειται για ντοκουμέντα που διασώζουν, με τη γλώσσα και το ύφος της εποχής, τις πρώτες επίσημες πράξεις ενός από τους σημαντικότερους σταθμούς της νεότερης ιστορίας του νησιού.
ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ 1ον
Σήμερον, τῇ 5ῃ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου τοῦ χιλιοστοῦ ἐννεακοσιοῦ τεσσαρακοστοῦ τετάρτου ἔτους (1944) καὶ ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος Πέμπτῃ, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν Γερμανικῶν στρατευμάτων ἐκ τῆς Νήσου Καρπάθου, ὅμιλος δημοτῶν προστρέξας εἰς τὸν περίβολον τῆς ἐκκλησίας τοῦ Κεντρικοῦ Ναοῦ, ἐκάλεσε διὰ κωδωνοκρουσιῶν τὸν λαόν, ὅστις προσῆλθε συγκεντρωθεὶς ἐν τῷ ἱερῷ τεμένει «Ἡ Κοίμησις τῆς Θεοτόκου».
Μετὰ τὴν τέλεσιν τῆς δοξολογίας, τὴν ὁποίαν τὸ πλῆθος ἀπήτησεν, ἔλαβον τὸν λόγον οἱ κ.κ. Ἐμμ. Μ. Σπανίδης, Ἰωάννης Γ. Ὀθείτης καὶ Γεώργιος Καμαράτος, οἵτινες ἐξάραντες διὰ πατριωτικῶν λόγων τὸν σκοπὸν τῆς συγκεντρώσεως, παρώτρυναν τὸν λαὸν εἰς ἐπανάστασιν, ἥτις σκοπὸν εἶχε τὴν κατάλυσιν τῶν φασιστικῶν Πολιτικοστρατιωτικῶν Ἰταλικῶν Ἀρχῶν τῆς Νήσου καὶ οὕτω νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ προαιώνιος πόθος τῶν κατοίκων, τουτέστιν ἡ ἀπελευθέρωσις καὶ ἡ ἕνωσις τῆς Νήσου Καρπάθου μετὰ τῆς Μητρὸς Πατρίδος.
Ὁ λαός, ἔξαλλος καὶ πλήρης ἐνθουσιασμοῦ, ἀπεδέχθη ἀσμένως καὶ μετὰ συγκινητικῶν πατριωτικῶν παραληρημάτων, ἐκήρυξε τὴν Ἐπανάστασιν ἐν Καρπάθῳ, ζητοκραυγάσας ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας καὶ ἑνώσεως τῆς Νήσου μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος.
Ἀκολούθως ἐγένετο μετὰ φρεντιώδους ἐνθουσιασμοῦ ἡ ἀνύψωσις τοῦ ἱεροῦ Συμβόλου τῶν Ἑλλήνων ἐπὶ τοῦ Ναοῦ, καὶ ἡ Κυανόλευκος ἤρχισε νὰ κυματίζῃ ὑπερηφάνως. Ὅρκος πίστεως ἐδόθη παρὰ τῶν παρισταμένων ἐνόπλων καὶ μή. Ἐν τῷ μέσῳ τοιούτου ἐνθουσιασμοῦ, ὁ λαὸς ἐξέλεξε διὰ βοῆς Ἐπαναστατικὴν Ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἐκ τῶν κ.κ. Ἰωάννου Γ. Ὀθείτου, Ἐμμ. Σπανίδου, Βασιλείου Μ. Οἰκονομίδου, Γεωργίου Ἐμμ. Λοΐζου, Γεωργίου Γιαννοπούλου, Σακελλαδίου Σ. Γεωργίου, Βασιλείου Μ. Γεραπετοίτου καὶ Γεωργίου Μαρῆ, ἐξουσιοδοτήσασα αὐτὴν ἐν λευκῷ νὰ διαχειρισθῇ ἅπαντα τὰ ζητήματα τὰ ἀφοῦντα τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα, ὅστις ἀπέβλεπεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν καὶ ἐκπλήρωσιν τῶν Ἐθνικῶν ἰδεωδῶν.
Μετὰ ταῦτα ἀπεστάλη Ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐκ τῶν κ.κ. Βασιλείου Ν. Ἀνδρέου, Λαζάρου Κοσμᾶ καὶ Σοφοκλέους Οἰκονομίδου ἀνὰ τοὺς διαφόρους Δήμους τῆς Νήσου, ἵνα ἀναγγείλωσι τὸ χαρμόσυνον ἐπαναστατικὸν σάλπισμα, συνδράμωσι δὲ τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα, ὅστις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ μορφὴν Παγκαρπαθιακῆς Ἐξεγέρσεως.
Εἰς τὴν Ἐπαναστατικὴν πρόσκλησιν τοῦ Δήμου Μενετῶν, περισσότερον παντὸς ἄλλου, ὁ Δῆμος Ἀρκάσης ἐπήχθη ἔνοπλος ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἐκραγείσης Ἐπαναστάσεως. Ἀκολούθως, πάντες οἱ Δῆμοι τῆς Νήσου, πρωτοστατοῦντος τοῦ τῶν Πυλῶν, ἐδέχθησαν νὰ συνδράμωσι τὴν Ἐπανάστασιν κατὰ τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ ἕκαστος.
Ἐν Μενεταῖς Καρπάθου, τῇ 5ῃ Ὀκτωβρίου 1944
Ἡ Ἐπαναστατικὴ Ἐπιτροπή
——————————————————————
ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ 2ον
Ἡ Ἐπαναστατικὴ Ἐπιτροπή, συνελθοῦσα ἐκτάκτως σήμερον, τῇ 6ῃ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1944 καὶ ὥρᾳ 8ῃ πρωινῇ, καταλύει διὰ τῆς βίας τὴν ὑπάρχουσαν Δημοτικὴν Ἀρχὴν τοῦ Δήμου Μενετῶν-Ἀρκάσης, ἐκπροσωπουμένην ὑπὸ τοῦ Ἰταλοῦ Κυβερνητικοῦ ἀντιπροσώπου Κροκκιάντι Παύλου (καραγωγέως), ἀναλαμβάνουσα ἐπαναστατικῷ δικαιώματι καὶ ὑπευθύνως τὴν ἐφεξῆς διαχείρισιν τῶν Κοινοτικῶν πραγμάτων.
Ἐν Μενεταῖς Καρπάθου, τῇ 6ῃ Ὀκτωβρίου 1944
Ἡ Ἐπαναστατικὴ Ἐπιτροπή
——————————————————————
ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ 3ον
Σήμερον, τῇ 17ῃ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1944, ἡ Ἐπαναστατικὴ Ἐπιτροπὴ Μενετῶν-Ἀρκάσης, ἀπαντήσασα εἰς τὴν σύγκλησιν Παγκαρπαθιακῆς συνελεύσεως, ἥτις ἔλαβε χώραν ἐν Ἀπερείῳ καὶ ἐν τῷ Μεγάρῳ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καραθίου καὶ Κάσου, ἐν ᾗ προσῆλθον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Ἀγίων Καρπαθίων, ἀπεφάσισε τὸν διορισμὸν Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς, σκοπὸν ἐχούσης νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὰς διαφόρους Ἐπαναστατικὰς Ἐπιτροπὰς τῶν Κοινοτήτων Καρπαθου, δρῶσα, ἐνεργοῦσα καὶ συνεννοουμένη δι’ οἱονδήποτε σοβαρὸν ζήτημα ἤθελε παρουσιασθῆ μετὰ τοῦ Ἐπαναστατικοῦ Κομιτάτου Μενετῶν-Ἀρκάσης.
Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπετελέσθη ἐκ τῶν κ.κ. Χριστοφόρου Σακελλαρίου, Ἰωάννου Γιαννάκη, Φραγκίσκου Σακελλαρίδου, Δημητρίου Καπετανάκη καὶ Ἰωάννου Οἰκονομίδου.
Ἐν Μενεταίς Καρπάθου, τῇ 7ῃ Ὀκτωβρίου 1944
Ἡ Ἐπαναστατικὴ Ἐπιτροπή
————–
Σημείωση για τα Πρακτικά
Τα τρία Πρακτικά καταγράφουν την εξέλιξη της Επανάστασης της Καρπάθου τον Οκτώβριο του 1944:
· Το 1ο Πρακτικό αποτυπώνει την κήρυξη της Επανάστασης στις 5 Οκτωβρίου, την εκλογή της πρώτης Επαναστατικής Επιτροπής και την ύψωση της Ελληνικής Σημαίας.
· Το 2ο Πρακτικό (6 Οκτωβρίου) αναφέρεται στην κατάλυση της Ιταλικής Δημοτικής Αρχής και στην ανάληψη της διοίκησης από τους επαναστάτες.
· Το 3ο Πρακτικό (17 Οκτωβρίου) περιγράφει τον σχηματισμό Κεντρικής Παγκαρπαθιακής Επιτροπής με έδρα το Απέρι, αντιπροσωπευτικού χαρακτήρα, υπό τον συντονισμό του Επαναστατικού Κομιτάτου Μενετών-Αρκάσης. Στόχοι της ήταν η αποφυγή αντιζηλιών μεταξύ των χωριών και η ευχερέστερη επικοινωνία με τις Ιταλικές στρατιωτικές αρχές, που είχαν επίσης έδρα το Απέρι.
Τα κείμενα αυτά αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια της αγωνιστικής εξόρμησης των Καρπαθίων για την ένωση με τη μητέρα Ελλάδα.
5.8.2026
Καρπαθιακά Νέα
